{"id":513,"date":"2025-02-08T18:55:48","date_gmt":"2025-02-08T15:55:48","guid":{"rendered":"https:\/\/alimusasaricimen.av.tr\/anasayfa\/?p=513"},"modified":"2025-02-08T18:56:52","modified_gmt":"2025-02-08T15:56:52","slug":"uluslararasi-ceza-hukukunda-saldiri-sucu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/alimusasaricimen.av.tr\/anasayfa\/?p=513","title":{"rendered":"Uluslararas\u0131 Ceza Hukukunda Sald\u0131r\u0131 Su\u00e7u"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: center;\"><strong>G\u0130R\u0130\u015e<\/strong><\/p>\n<p>Tarih boyunca d\u00fcnya \u00fczerinde sava\u015f\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nem neredeyse yoktur. G\u00fcn\u00fcm\u00fczden binlerce y\u0131l \u00f6nce ma\u011fara duvarlar\u0131na insanlar\u0131n topluluklar halinde sava\u015fmalar\u0131n\u0131n delili olan \u00e7izimler resmedilmi\u015ftir. \u0130nsano\u011flu hayatta kalmak, g\u00fcvenliklerini sa\u011flamak ve bir\u00e7ok di\u011fer ihtiyac\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131 ad\u0131na toplu halde ya\u015famay\u0131 tercih eden bir canl\u0131d\u0131r. Toplu halde ya\u015fam faydalar getirdi\u011fi gibi insanlar\u0131n ya\u015fay\u0131\u015f\u0131 \u00fczerine birtak\u0131m s\u0131n\u0131rlamalar da getirmektedir. Bu \u00e7er\u00e7evede \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn kapsam\u0131, bireyin di\u011fer bireylerle ve devlet ile ili\u015fkisi, toplumsal ya\u015famda uyulacak kurallar hukuk kurallar\u0131 olarak nitelendirilmektedir.<\/p>\n<p>D\u00fcnya \u00fczerinde farkl\u0131 b\u00f6lgelerde ya\u015fayan bir\u00e7ok insan, ya\u015fad\u0131klar\u0131 b\u00f6lgelerde bir araya gelerek birbirlerinden farkl\u0131 dil konu\u015fan ve farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcre sahip toplumlar ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. T\u0131pk\u0131 bir toplumun kendi i\u00e7erisinde meydana gelecek anla\u015fmazl\u0131klar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc ad\u0131na uyulmas\u0131 gereken kurallar\u0131 d\u00fczenlemesi gibi toplumlar\u0131n da birbirleriyle ya\u015fad\u0131klar\u0131 anla\u015fmazl\u0131klar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc ad\u0131na uluslararas\u0131 alanda t\u00fcm toplumlar\u0131 ba\u011flay\u0131c\u0131 kurallar\u0131n konulmas\u0131 ihtiyac\u0131 do\u011fmu\u015ftur. 1648 y\u0131l\u0131nda imzalanan Vestfalya Antla\u015fmas\u0131\u2019na kadar olan s\u00fcre\u00e7te devletler <em>\u201chakl\u0131 sava\u015f\u2019\u2019<a href=\"#_ftn1\" name=\"_ftnref1\"><strong>[1]<\/strong><\/a><\/em> anlay\u0131\u015f\u0131na sahipken bu tarihten itibaren BM sistemine kadar devletler Vestfalya sistemini benimsemi\u015f ve kendi \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda sava\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda meydana gelen b\u00fcy\u00fck y\u0131k\u0131m Kellog-Briand Pakt\u0131 ve Lokarno Antla\u015fmas\u0131 gibi belgeler sava\u015fa ba\u015fvurmay\u0131 yasaklam\u0131\u015ft\u0131r. Ancak yine de s\u00f6z konusu antla\u015fmalar \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019na engel olamam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan y\u0131k\u0131m\u0131n Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131ndakinden de b\u00fcy\u00fck olmas\u0131 sebebiyle sava\u015fta galip gelen devletler kurduklar\u0131 N\u00fcremberg ve Uzak Do\u011fu Uluslararas\u0131 Askeri Mahkemeleri ile sava\u015f su\u00e7lusu olarak g\u00f6rd\u00fckleri ki\u015fileri yarg\u0131lam\u0131\u015flard\u0131r. Bu mahkemelerin yarg\u0131 yetkisi kapsam\u0131nda yer alan \u201cbar\u0131\u015fa kar\u015f\u0131 su\u00e7lar\u2019\u2019 g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki sald\u0131r\u0131 su\u00e7unun \u00f6nc\u00fcl\u00fcd\u00fcr. Devam eden s\u00fcre\u00e7te BM \u015eart\u0131 ile birlikte \u201cBM kararlar\u0131 uyar\u0131nca silahl\u0131 kuvvet kullan\u0131lmas\u0131\u2019\u2019 ve \u201cme\u015fru savunma\u2019\u2019 hakk\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kuvvet kullan\u0131lmas\u0131 yasaklanm\u0131\u015ft\u0131r.<a href=\"#_ftn2\" name=\"_ftnref2\">[2]<\/a><\/p>\n<p>Siyasi \u00e7\u0131karlar\u0131n uyu\u015fmamas\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc sald\u0131r\u0131 su\u00e7unun tan\u0131m\u0131 BM taraf\u0131ndan ancak 1974 y\u0131l\u0131nda 3314 say\u0131l\u0131 karar ile yap\u0131labilmi\u015ftir. Bu kapsamda sald\u0131r\u0131 su\u00e7unun uluslararas\u0131 bar\u0131\u015fa kar\u015f\u0131 bir su\u00e7 oldu\u011fu ifade edilmi\u015ftir.<a href=\"#_ftn3\" name=\"_ftnref3\">[3]<\/a><\/p>\n<p>Sald\u0131r\u0131 su\u00e7unun tan\u0131m\u0131 ve Uluslararas\u0131 Ceza Mahkemesi\u2019nin yarg\u0131 yetkisine kapsam\u0131nda olup olmad\u0131\u011f\u0131 hususu, sald\u0131r\u0131 su\u00e7u olu\u015ftu\u011funa karar verilmesi durumunda BM G\u00fcvenlik Konseyi\u2019nin rol\u00fcn\u00fcn ne olaca\u011f\u0131 s\u0131kl\u0131kla tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Roma stat\u00fcs\u00fcn\u00fcn 5\/2\u2019nci maddesiyle sald\u0131r\u0131 su\u00e7unun tan\u0131m\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi ve 121 ile 123. Maddedeki belirtilen \u015fartlarda stat\u00fcye eklenecek d\u00fczenleme ile yarg\u0131 yetkisinin kullan\u0131lmaya ba\u015flanaca\u011f\u0131 kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<a href=\"#_ftn4\" name=\"_ftnref4\">[4]<\/a><\/p>\n<p>Nitekim sald\u0131r\u0131 su\u00e7unun tan\u0131m\u0131 2010 y\u0131l\u0131nda Uganda\u2019n\u0131n ba\u015fkenti Kampala \u015fehrinde d\u00fczenlenen UCM Birinci G\u00f6zden Ge\u00e7irme Toplant\u0131s\u0131\u2019nda 6 say\u0131l\u0131 karar ile yap\u0131lm\u0131\u015f, 8 bis,15 bis ve 15 ter maddeleri Roma Stat\u00fcs\u00fc\u2019ne eklenmi\u015ftir. Bu kapsamda UCM\u2019nin sald\u0131r\u0131 su\u00e7u \u00fczerindeki yarg\u0131 yetkisi 1 Ocak 2017 y\u0131l\u0131ndan sonraya \u00f6telenmi\u015f Taraf Devletler Kurulu\u2019nun 14 Aral\u0131k 2017 tarihinde kabul etti\u011fi maddeyle<a href=\"#_ftn5\" name=\"_ftnref5\">[5]<\/a> UCM\u2019nin sald\u0131r\u0131 su\u00e7u bak\u0131m\u0131ndan yarg\u0131 yetkisi 17 Temmuz 2018 tarihinden itibaren icra edilebilir hale gelmi\u015ftir.<a href=\"#_ftn6\" name=\"_ftnref6\">[6]<\/a><\/p>\n<p>Bu \u00e7al\u0131\u015fma 2 b\u00f6l\u00fcmden olu\u015fmaktad\u0131r. \u0130lk olarak uluslararas\u0131 hukuk kapsam\u0131nda kuvvet kullanma yasa\u011f\u0131, sald\u0131r\u0131 su\u00e7u kavram\u0131 ve tarihsel geli\u015fimi incelenecektir. \u0130kinci b\u00f6l\u00fcmde ise sald\u0131r\u0131 su\u00e7unun unsurlar\u0131 ele al\u0131nacakt\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>I.ULUSLARARASI HUKUKTA KUVVET KULLANMA YASA\u011eI, SALDIRI SU\u00c7U KAVRAMI VE TAR\u0130HSEL GEL\u0130\u015e\u0130M\u0130<\/strong><\/p>\n<p><strong>A) Uluslararas\u0131 Hukukta Kuvvet Kullanma Yasa\u011f\u0131<\/strong><\/p>\n<p>Sald\u0131r\u0131 su\u00e7u ile kuvvet kullanma yasa\u011f\u0131 kavramlar\u0131 aras\u0131nda yak\u0131n bir ili\u015fki mevcuttur. Sald\u0131r\u0131 su\u00e7unun unsurlar\u0131n\u0131n anla\u015f\u0131labilmesi i\u00e7in kuvvet kullanma yasa\u011f\u0131na ili\u015fkin d\u00fczenlemelerin incelenmesi gerekmektedir.<a href=\"#_ftn7\" name=\"_ftnref7\">[7]<\/a><\/p>\n<p>Sald\u0131r\u0131 su\u00e7unun olu\u015fabilmesi i\u00e7in mant\u0131k kurallar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde kuvvet kullanma yasa\u011f\u0131n\u0131n ihlal edilmi\u015f olmas\u0131 gerekir. Ancak her kuvvet kullanma bir sald\u0131r\u0131 te\u015fkil etmez. Ayn\u0131 zamanda sald\u0131r\u0131 fiili ger\u00e7ekle\u015fse bile di\u011fer unsurlar mevcut de\u011filse de su\u00e7 olu\u015fmaz.<a href=\"#_ftn8\" name=\"_ftnref8\">[8]<\/a> Sonu\u00e7 olarak uluslararas\u0131 hukukta kuvvet kullanma yasa\u011f\u0131 kavram\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131klanmas\u0131 sald\u0131r\u0131 su\u00e7unun daha iyi anla\u015f\u0131lmas\u0131 ad\u0131na \u00f6nemlidir.<\/p>\n<p>Sava\u015f hukuku temelde \u201c<em>Jus ad bellum\u201d <\/em>ve<em> \u201cjus in bello\u201d <\/em>olarak iki b\u00f6l\u00fcme ayr\u0131lmaktad\u0131r<em>. \u2018\u2019Jus ad bellum sava\u015f ilan\u0131yla ilgilenen hukuk (sava\u015fa karar verme hakk\u0131) iken; jus in bello ise sava\u015fta uyulmas\u0131 gereken hukuku (sava\u015f i\u00e7indeki haklar, y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler) veya di\u011fer bir tabirle \u2018insanc\u0131l hukuku\u2019 konu al\u0131r\u2019\u2019.<a href=\"#_ftn9\" name=\"_ftnref9\"><strong>[9]<\/strong><\/a><\/em> BM \u015eart\u0131\u2019n\u0131n kabul\u00fcnden sonra sava\u015fa ba\u015fvurma, zorlama y\u00f6ntemleri ve me\u015fru savunma d\u0131\u015f\u0131nda yasaklanm\u0131\u015ft\u0131r. BM \u015eart\u0131\u2019ndan sonra modern \u201c<em>jus ad bellum\u201d<\/em> olarak adland\u0131r\u0131lan<em>, \u201cjus contra bellum\u201d<\/em> kavram\u0131 ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bu kavram sava\u015f a\u00e7maya kar\u015f\u0131 hukuk manas\u0131na gelmektedir ve bu kavramlarla birlikte uluslararas\u0131 alanda egemenli\u011fin, e\u015fitlik ilkesi uyumlu bir \u015fekilde tan\u0131mlanmas\u0131 sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r.<a href=\"#_ftn10\" name=\"_ftnref10\">[10]<\/a><\/p>\n<p>20.y.y. ortalar\u0131na dek sava\u015f, insan tabiat\u0131 gere\u011fi do\u011fal bir olay ve bir olgu olarak kabul edilmi\u015f, hukuken bir d\u00fczenlemeye tabi olmam\u0131\u015ft\u0131r. Uluslararas\u0131 hukuk yaln\u0131zca ba\u015flam\u0131\u015f bir sava\u015f\u0131n sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 d\u00fczenleme a\u015famas\u0131nda etkili olmu\u015ftur.<a href=\"#_ftn11\" name=\"_ftnref11\">[11]<\/a> Bu d\u00fc\u015f\u00fcnceye ra\u011fmen tarih boyunca \u00e7e\u015fitli uygarl\u0131klar hakl\u0131 sava\u015f <em>\u201cbellum justum\u201d<\/em> d\u00fc\u015f\u00fcncesine yer vermi\u015f ve buna ili\u015fkin kriterler belirlemi\u015flerdir. \u00d6rne\u011fin Roma \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nda sava\u015f karar\u0131n\u0131 <em>\u201cfetiales\u2019\u2019<\/em> ad\u0131 verilen bir rahip heyeti vermekteydi. Bu kapsamda \u201c<em>jus fetiale\u201d<\/em>de sava\u015fa ba\u015fvurmak i\u00e7in d\u00f6rt neden belirtilmi\u015ftir. Bunlar Roma y\u00f6neticilerine sald\u0131r\u0131, el\u00e7ilere sald\u0131r\u0131, uluslararas\u0131 antla\u015fmalar\u0131n ihlali ve Roma\u2019ya dost bir devletin Roma\u2019ya d\u00fc\u015fman bir devlete destek vermesidir.<a href=\"#_ftn12\" name=\"_ftnref12\">[12]<\/a> G\u00fcn\u00fcm\u00fczde de bir\u00e7ok alandaki antla\u015fmaya kaynakl\u0131k eden hakl\u0131 sava\u015f kavram\u0131 temelde alt\u0131 prensipten olu\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Bu prensiplerden ilki hakl\u0131 nedendir. Hakl\u0131 neden sava\u015fa ba\u015fvurmak i\u00e7in ge\u00e7erli bir neden veya nedenlerin olmas\u0131 gerekti\u011fini ifade eden kavramd\u0131r. Bu nedenler ba\u015fta me\u015fru m\u00fcdafaa olmak \u00fczere insani m\u00fcdahale ve \u00f6n al\u0131c\u0131 me\u015fru m\u00fcdafaa olarak ifade edilebilir. \u0130kinci prensip sava\u015f karar\u0131n\u0131n ancak devletlerin me\u015fru otoritelerince al\u0131n\u0131p resmi olarak duyurulmalar\u0131 ile ge\u00e7erli olaca\u011f\u0131n\u0131 ifade eder. Hakl\u0131 ama\u00e7 olarak ifade edilen \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc prensip devletin topraklar\u0131 geni\u015fletme gibi gizli nedenlerin d\u0131\u015f\u0131nda yaln\u0131zca hakl\u0131 neden olarak belirtti\u011fi hedefi ger\u00e7ekle\u015ftirmek ad\u0131na sava\u015f ilan etmesini ifade eder. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc olarak orant\u0131l\u0131l\u0131k kavram\u0131 sava\u015f sonundaki fayda ve iyili\u011fin sava\u015f\u0131n getirece\u011fi felaketten a\u011f\u0131r basmas\u0131 gerekti\u011fini ifade etmektedir. Be\u015finci prensip olan son \u00e7are prensibi sava\u015f\u0131n ancak ve ancak alternatif \u00e7\u00f6z\u00fcm yollar\u0131n\u0131n sonu\u00e7suz kalmas\u0131 veya bu \u00e7\u00f6z\u00fcm yollar\u0131n\u0131n sonu\u00e7suz kalaca\u011f\u0131na dair makul dayanaklar\u0131n bulunmas\u0131 durumunda ba\u015fvurulmas\u0131 gereken bir yol oldu\u011funu belirtmektedir. Son olarak ba\u015far\u0131 ihtimali prensibi zafer elde etme ihtimalinin d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011fu durumda sava\u015fa ba\u015fvurulmamas\u0131 gerekti\u011fini ifade etmektedir.<a href=\"#_ftn13\" name=\"_ftnref13\">[13]<\/a><\/p>\n<p>\u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 \u00f6ncesi d\u00f6nemde Locarno Antla\u015fmas\u0131 ve Kellogg-Briand Pakt\u0131 gibi sava\u015f\u0131 \u00f6nlemek ad\u0131na birtak\u0131m geli\u015fmeler ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak d\u00f6nemin siyasi konjonkt\u00fcr\u00fc, ekonomik ve askeri geli\u015fmeler neticesinde \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 engellenememi\u015ftir. Sonu\u00e7 olarak 70 milyondan fazla insan hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015f ve etkileri hala devam eden d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda bir felaket meydana gelmi\u015ftir.<\/p>\n<p>T\u00fcm bu nedenlerle bir daha b\u00f6yle bir y\u0131k\u0131m\u0131n ya\u015fanmamas\u0131 ad\u0131na uluslararas\u0131 bir \u00f6rg\u00fct\u00fcn gereklili\u011fi fikri ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve bu ama\u00e7la 49 devlet 1945 y\u0131l\u0131nda BM Antla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131 haz\u0131rlam\u0131\u015flard\u0131r. B\u00f6ylece halen mevcut olan Birle\u015fmi\u015f Milletler kurulmu\u015ftur. Bu antla\u015fmada sava\u015f kavram\u0131 kullan\u0131lmam\u0131\u015f kuvvet tehdidi veya kuvvet kullanma kavramlar\u0131na yer verilmi\u015ftir.<a href=\"#_ftn14\" name=\"_ftnref14\">[14]<\/a> BM Antla\u015fmas\u0131 uluslararas\u0131 ili\u015fkilerde kuvvet kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n evrensel d\u00fczeyde yasakland\u0131\u011f\u0131 ilk antla\u015fmad\u0131r.<a href=\"#_ftn15\" name=\"_ftnref15\">[15]<\/a> Antla\u015fman\u0131n 2.maddesinin 4. F\u0131kras\u0131 bu a\u00e7\u0131dan \u00f6nemlidir.<\/p>\n<p><strong><em>BM ANTLA\u015eMASI m.2\/4: <\/em><\/strong><em>\u201cT\u00fcm \u00fcyeler, uluslararas\u0131 ili\u015fkilerinde gerek herhangi bir ba\u015fka devletin toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne ya da siyasal ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131, gerek Birle\u015fmi\u015f Milletlerin Ama\u00e7lar\u0131 ile ba\u011fda\u015fmayacak herhangi bir bi\u00e7imde kuvvet kullanma tehdidine ya da kuvvet kullan\u0131lmas\u0131na ba\u015fvurmaktan ka\u00e7\u0131n\u0131rlar.\u201d<\/em><\/p>\n<p>Ayr\u0131ca antla\u015fman\u0131n 51. maddesinde belirtilen me\u015fru m\u00fcdafaa hakk\u0131 ile VII. b\u00f6l\u00fcmde d\u00fczenlenen BM G\u00fcvenlik Konseyi ile al\u0131nan kararlar kuvvet kullanma yasa\u011f\u0131n\u0131n istisnas\u0131n\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. Me\u015fru m\u00fcdafaadan s\u00f6z edilebilmesi i\u00e7in BM Antla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131n 51. maddesine g\u00f6re silahl\u0131 bir sald\u0131r\u0131ya hedef olunmas\u0131 gerekmektedir.<a href=\"#_ftn16\" name=\"_ftnref16\">[16]<\/a> Silahl\u0131 sald\u0131r\u0131 ihtimali durumunda me\u015fru m\u00fcdafaa hakk\u0131n\u0131n kullan\u0131lmas\u0131 madde 51\u2019in kapsam\u0131na girmemektedir.<a href=\"#_ftn17\" name=\"_ftnref17\">[17]<\/a> Ayn\u0131 zamanda silahl\u0131 sald\u0131r\u0131 ile me\u015fru m\u00fcdafaa aras\u0131nda zaman ba\u011f\u0131 da bulunmal\u0131d\u0131r. Uluslararas\u0131 Adalet Divan\u0131 Nikaragua davas\u0131 karar\u0131nda BM Genel Kurulu\u2019nun 1974 tarihli 3314 say\u0131l\u0131 Sald\u0131r\u0131n\u0131n Tan\u0131m\u0131 Karar\u0131\u2019na at\u0131fta bulunmu\u015f ve <em>\u201csilahl\u0131 bir sald\u0131r\u0131n\u0131n sadece d\u00fczenli silahl\u0131 kuvvetlerin s\u0131n\u0131r \u00f6tesi harek\u00e2t\u0131n\u0131 de\u011fil, ayr\u0131ca &#8216;bir devletin aleyhine d\u00fczenli g\u00fc\u00e7lerin ika edebilece\u011fi a\u011f\u0131rl\u0131kta silahl\u0131 harek\u00e2t ika eden silahl\u0131 gruplar\u0131n, d\u00fczensiz kuvvetlerin, \u00fccretli askerlerin ba\u015fka bir devlet taraf\u0131ndan veya onun ad\u0131na g\u00f6nderilmesini veya bu olaylara \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde m\u00fcdahil olmas\u0131n\u0131&#8217; i\u00e7erdi\u011finin genellikle kabul edildi\u011fini\u201d <\/em>ifade etmi\u015ftir. Ayr\u0131ca UAD, s\u0131n\u0131r olaylar\u0131n\u0131n, silah, lojistik ya da ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc desteklerin sa\u011flanmas\u0131n\u0131n silahl\u0131 sald\u0131r\u0131 kapsam\u0131na girmedi\u011fini belirtmi\u015ftir.<\/p>\n<p>BM Antla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131n 39. maddesinde belirtilen \u015fartlar\u0131n (bar\u0131\u015f\u0131n tehdit edilmesi, bozulmas\u0131 veya bir sald\u0131r\u0131 fiili varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n saptanmas\u0131) olu\u015fmas\u0131 halinde BM G\u00fcvenlik Konseyi 41. ve 42. maddeler uyar\u0131nca gerekli \u00f6nlemleri almaya yetkili say\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u00f6nlemler ilk olarak kuvvet kullan\u0131m\u0131n\u0131 i\u00e7ermeyen \u00f6nlemler olmakla birlikte yetersiz kalmalar\u0131 ve uluslararas\u0131 bar\u0131\u015f ve g\u00fcvenli\u011fin korunmas\u0131 amac\u0131yla gerekli g\u00f6r\u00fclmesi durumunda kuvvet kullan\u0131m\u0131n\u0131 da i\u00e7erebilece\u011fi kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Netice itibariyle me\u015fru m\u00fcdafaa ve BM kararlar\u0131 kapsam\u0131nda kuvvet kullan\u0131lmas\u0131 sald\u0131r\u0131 su\u00e7unu olu\u015fturmamaktad\u0131r. Sald\u0131r\u0131 su\u00e7unun olu\u015fmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilen fiilin nedeni, amac\u0131, s\u00fcresi, orant\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131 de\u011ferlendirilip buna g\u00f6re bir sonuca var\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>B) Sald\u0131r\u0131 Su\u00e7unun Tarihsel Geli\u015fimi<\/strong><\/p>\n<p>\u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 \u00f6ncesi d\u00f6nemde kuvvet kullanma yasa\u011f\u0131na ili\u015fkin d\u00fczenlemeler uluslararas\u0131 hukukta yer bulmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Ancak sald\u0131r\u0131 su\u00e7unun tan\u0131m\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde yap\u0131lmamas\u0131 ve bu su\u00e7un olu\u015fup olu\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 yarg\u0131layacak uluslararas\u0131 yetkili mahkemelerin mevcut olmamas\u0131 nedeniyle sava\u015f sonras\u0131 d\u00f6nemde yap\u0131lan yarg\u0131lamalar ceza hukukunun temel ilkeleri bak\u0131m\u0131ndan bir\u00e7ok tart\u0131\u015fmaya yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Sava\u015ftan sonra kurulan N\u00fcremberg ve Uzak Do\u011fu Askeri Mahkemeleri\u2019nde yap\u0131lan yarg\u0131lamalarda savunma taraf\u0131 \u00f6zellikle su\u00e7ta ve cezada kanunilik, do\u011fal hakim ilkesi gibi temel ceza hukuku ilkelerinin ihlal edildi\u011fini yarg\u0131laman\u0131n adil olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etmi\u015ftir. Mahkemeler ise sald\u0131r\u0131 sava\u015f\u0131n\u0131n 1928 Kellogg Briand Pakt\u0131 kapsam\u0131nda yasakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015f ve kararlar\u0131n\u0131 sava\u015f\u0131n toplum i\u00e7in k\u00f6t\u00fc sonu\u00e7lar do\u011furan bir fiil olmas\u0131 nedenine dayand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<a href=\"#_ftn18\" name=\"_ftnref18\">[18]<\/a> Ayr\u0131ca sald\u0131r\u0131 su\u00e7unun unsurlar\u0131 belirlenemeyecek derecede genel tan\u0131mlamalarla ortaya konmu\u015ftur.<\/p>\n<p>Uluslararas\u0131 Hukuk Komisyonu taraf\u0131ndan 1954 y\u0131l\u0131nda \u2018\u2019\u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n Bar\u0131\u015f ve G\u00fcvenli\u011fine Kar\u015f\u0131 Su\u00e7lara \u0130li\u015fkin Taslak Yasas\u0131\u2019\u2019 kabul edilmi\u015ftir. Tasla\u011f\u0131n ilk dokuz paragraf\u0131 sald\u0131r\u0131 su\u00e7unu tan\u0131mlamaktad\u0131r. Bu kapsamda sava\u015f boyutuna varmasa dahi sald\u0131r\u0131 fiillerinin \u00e7e\u015fitli yapt\u0131r\u0131mlar\u0131 i\u00e7eren faaliyetlerinin \u015fahsi ceza sorumlulu\u011fu da do\u011furdu\u011fu ifade edilmi\u015f, devletin yetkililerinin sald\u0131rganl\u0131k fiiline ba\u015fvurma tehdidi, me\u015fru savunma durumu d\u0131\u015f\u0131nda sald\u0131r\u0131 haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131, dolayl\u0131 sald\u0131r\u0131 fiilleri, uluslararas\u0131 bar\u0131\u015f\u0131 sa\u011flayan antla\u015fmalar\u0131n ihlali, toprak katma veya siyasi ve ekonomik bask\u0131 yoluyla devlet i\u015flerine kar\u0131\u015f\u0131p \u00e7\u0131kar sa\u011flama da su\u00e7 kapsam\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<a href=\"#_ftn19\" name=\"_ftnref19\">[19]<\/a> Ancak bu taslak yasa devletlerden destek g\u00f6rmemi\u015f ve uygulanmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>1974 y\u0131l\u0131nda BM Genel Kurulu\u2019nun 3314 say\u0131l\u0131 Sald\u0131r\u0131n\u0131n Tan\u0131m\u0131 Karar\u0131 uyar\u0131nca sald\u0131r\u0131 fiilleri say\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bunlar;<\/p>\n<p><em>\u201cSava\u015f ilan edilmi\u015f olsun olmas\u0131n, a\u015fa\u011f\u0131daki fiillerin herhangi birisi 2&#8217;nci madde h\u00fck\u00fcmlerine tabi ve ona uygun \u015fekilde bir sald\u0131r\u0131 fiili niteli\u011fi ta\u015f\u0131r: <\/em><\/p>\n<ul>\n<li><em>Bir Devletin silahl\u0131 kuvvetlerinin di\u011fer bir devleti istila etmesi veya ona h\u00fccum etmesi veya ne kadar ge\u00e7ici olursa olsun, b\u00f6yle bir istiladan veya h\u00fccumden ileri gelen herhangi bir askeri i\u015fgal veya kuvvet yoluyla ba\u015fka bir Devletin \u00b8ilkesinin veya bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn ilhaki; <\/em><\/li>\n<li><em>Bir Devletin silahl\u0131 kuvvetlerinin, ba\u015fka bir Devletin \u00b8ilkesini bombard\u0131man etmesi veya bir Devletin di\u011fer bir Devletin \u00b8ilkesine kar\u015f\u0131 herhangi bir \u015fekilde silah kullanmas\u0131; <\/em><\/li>\n<li><em>Bir Devletin liman veya k\u0131y\u0131lar\u0131n\u0131n di\u011fer bir Devletin silahl\u0131 kuvvetleri taraf\u0131ndan abluka alt\u0131na al\u0131nmas\u0131; <\/em><\/li>\n<li><em>Bir Devletin silahl\u0131 kuvvetleriyle ba\u015fka bir Devletin kara, deniz veya hava kuvvetlerine veya deniz veya hava filolar\u0131na sald\u0131rmas\u0131; <\/em><\/li>\n<li><em>Bir Devletin ba\u015fka bir Devlette sonuncusuyla yap\u0131lan bir anla\u015fmaya g\u00f6re bulunan silahl\u0131 kuvvetlerinin o anla\u015fmada \u00f6ng\u00f6r\u00fclen h\u00fck\u00fcmlere ayk\u0131r\u0131 \u015fekilde kullan\u0131lmas\u0131 veya bu silahl\u0131 kuvvetlerinin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n bu \u00b8\u00fclkede anla\u015fman\u0131n sona ermesinden sonra da s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi; <\/em><\/li>\n<li><em>\u00dclkesini ba\u015fka bir Devletin emrine veren bir Devletin, \u00b8\u00fclkesinin o Devlet taraf\u0131ndan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir Devlete kar\u015f\u0131 sald\u0131r\u0131 amac\u0131yla kullan\u0131lmas\u0131na izin vermesi;<\/em><\/li>\n<li><em>Bir Devlet taraf\u0131ndan veya bir Devlet ad\u0131na di\u011fer bir Devlete kar\u015f\u0131 yukar\u0131da listesi verilen fiillere varan veya o \u00f6l\u00e7ekte olan silahl\u0131 kuvvet fiillerini icra eden silahl\u0131 \u00e7etelerin, gruplar\u0131n, gayri nizami askerlerin veya paral\u0131 askerlerin g\u00f6nderilmesi veya bu gibi fiillere \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde kar\u0131\u015f\u0131lmas\u0131.\u2019\u2019<a href=\"#_ftn20\" name=\"_ftnref20\"><strong>[20]<\/strong><\/a><\/em><\/li>\n<\/ul>\n<p>Ayr\u0131ca 1991 ve 1996 y\u0131llar\u0131nda da taslak yasalar olu\u015fturulmu\u015f ancak hedeflenen amaca ula\u015f\u0131lamam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Nihayet 2010 y\u0131l\u0131nda Uganda\u2019n\u0131n ba\u015fkenti Kampala\u2019da icra edilen Birinci G\u00f6zden Ge\u00e7irme Konferans\u0131nda Roma Stat\u00fcs\u00fc\u2019n\u00fcn 5\/2. maddesi \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f; 8 bis, 15 bis ve 15 ter maddeleri eklenmi\u015ftir. Bunlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda 25. maddeye 3 bis maddesi eklenmi\u015f, 9. Ve 20. maddede de ufak de\u011fi\u015fiklikler yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<a href=\"#_ftn21\" name=\"_ftnref21\">[21]<\/a><\/p>\n<p><strong>\u2018\u2019Madde 8 bis &#8211; Sald\u0131r\u0131 Su\u00e7u<\/strong><\/p>\n<p><em>\u201c1. Bu Stat\u00fc\u2019n\u00fcn amac\u0131 bak\u0131m\u0131ndan, \u201csald\u0131r\u0131 su\u00e7u\u201d, bir devletin siyasi veya asker\u00ee fiillerini etkili bi\u00e7imde kontrol edebilme veya y\u00f6netebilme konumunda bulunan bir kimse taraf\u0131ndan, karakteri, a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 ve boyutu itibar\u0131yla, BM \u015eart\u0131\u2019n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a ihlal eden bir sald\u0131r\u0131 fiilinin planlanmas\u0131, haz\u0131rlanmas\u0131, ba\u015flat\u0131lmas\u0131 veya icra edilmesini ifade eder.<\/em><\/p>\n<ol start=\"2\">\n<li><em> 1\u2019inci paragraf\u0131n amac\u0131 bak\u0131m\u0131ndan, \u201csald\u0131r\u0131 fiili\u201d, bir devlet taraf\u0131ndan, ba\u015fka bir devletin egemenli\u011fine, toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne veya siyasi ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131 veya Birle\u015fmi\u015f Milletler \u015eart\u0131na ayk\u0131r\u0131 olacak ba\u015fka \u015fekillerde silahl\u0131 kuvvet kullan\u0131lmas\u0131d\u0131r. A\u015fa\u011f\u0131daki fiillerden her biri, sava\u015f ilan edilmi\u015f olup olmamas\u0131na bak\u0131lmaks\u0131z\u0131n, Birle\u015fmi\u015f Milletler Genel Kurulu\u2019nun 14 Aral\u0131k 1974 tarih ve 3314 (XXIX) say\u0131l\u0131 karar\u0131na uygun \u015fekilde bir sald\u0131r\u0131 fiili olarak nitelendirilecektir:<\/em><\/li>\n<li><em> Bir devletin silahl\u0131 kuvvetlerince, bir di\u011fer devletin topraklar\u0131na y\u00f6nelik olarak yap\u0131lan istila yahut taarruz veya ne kadar ge\u00e7ici olursa olsun, bu t\u00fcr bir istila veya taarruzdan kaynaklanan herhangi bir asker\u00ee i\u015fgal veya kuvvet kullanarak ba\u015fka bir devletin \u00fclkesinin veya topraklar\u0131n\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn ilhak\u0131;<\/em><\/li>\n<li><em> Bir devletin silahl\u0131 kuvvetleri taraf\u0131ndan ba\u015fka bir devletin \u00fclkesine kar\u015f\u0131 yap\u0131lan bombard\u0131man veya bir devlet taraf\u0131ndan, di\u011fer bir devletin \u00fclkesine kar\u015f\u0131 herhangi bir silah kullan\u0131m\u0131;<\/em><\/li>\n<li><em> Bir ba\u015fka devletin silahl\u0131 kuvvetleri taraf\u0131ndan, bir devletin limanlar\u0131n\u0131n veya k\u0131y\u0131lar\u0131n\u0131n abluka alt\u0131na al\u0131nmas\u0131;<\/em><\/li>\n<li><em> Bir devletin silahl\u0131 kuvvetleri taraf\u0131ndan, bir ba\u015fka devletin kara, deniz veya hava kuvvetlerine veya deniz ve hava filolar\u0131na sald\u0131r\u0131lmas\u0131;<\/em><\/li>\n<li><em> Kabul eden devletle yap\u0131lan bir anla\u015fma uyar\u0131nca o devletin \u00fclkesinde bulunan bir devletin silahl\u0131 kuvvetlerinin, o anla\u015fmada belirtilen ko\u015fullara ayk\u0131r\u0131 olarak kullan\u0131lmas\u0131 veya anla\u015fman\u0131n sona ermesinden sonra da bu topraklardaki varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 devam ettirmesi;<\/em><\/li>\n<li><em> \u00dclkesini ba\u015fka bir devletin kullan\u0131m\u0131na tahsis eden bir devletin, \u00fclkesinin o devlet taraf\u0131ndan, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir devlete kar\u015f\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirilecek bir sald\u0131r\u0131 fiilinde kullan\u0131lmas\u0131na izin vermesi;<\/em><\/li>\n<li><em> Bir ba\u015fka devlete kar\u015f\u0131 yukar\u0131da listelenen fiiller d\u00fczeyinde silahl\u0131 kuvvet fiilleri ger\u00e7ekle\u015ftiren silahl\u0131 \u00e7etelerin, gruplar\u0131n, d\u00fczensiz birliklerinin veya paral\u0131 askerlerin bir devlet taraf\u0131ndan veya bir devlet ad\u0131na g\u00f6nderilmesi veya o devletin bunlara \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde kat\u0131lmas\u0131.\u201d<\/em><\/li>\n<\/ol>\n<p>Ayr\u0131ca Taraf Devletler Kurulu\u2019nun 14 Aral\u0131k 2017 tarihinde ald\u0131\u011f\u0131 kararla UCM\u2019nin sald\u0131r\u0131 su\u00e7u bak\u0131m\u0131ndan yarg\u0131 yetkisinin, 17 Temmuz 2018 tarihinden itibaren uygulanaca\u011f\u0131 kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong>SALDIRI SU\u00c7UNUN UNSURLARI<\/strong><\/p>\n<p><strong>A. Korunan Hukuki De\u011fer<\/strong><\/p>\n<p>Her su\u00e7la birlikte korunmak istenen bir hukuki de\u011fer vard\u0131r. Su\u00e7la korunan hukuki de\u011fer <em>\u201csu\u00e7u \u00f6ng\u00f6ren norm taraf\u0131ndan korunan ve su\u00e7 taraf\u0131ndan ihlal edilen hukuki varl\u0131k veya menfaattir.\u2019\u2019<\/em><a href=\"#_ftn22\" name=\"_ftnref22\">[22]<\/a> Uluslararas\u0131 ceza hukukunda belirlenen su\u00e7lar ile birlikte uluslararas\u0131 toplum a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nem te\u015fkil eden menfaatler koruma alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Zira ulusal toplumlar\u0131n menfaatlerinin korunmas\u0131 \u00fclkelerin ulusal ceza hukuklar\u0131n\u0131n sorunu olarak g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu nedenle korunan hukuki de\u011ferin tespiti \u00f6nemlidir.<a href=\"#_ftn23\" name=\"_ftnref23\">[23]<\/a><\/p>\n<p>Sald\u0131r\u0131 su\u00e7u kapsam\u0131nda korunan hukuki de\u011ferler devlet egemenli\u011fi, devlet \u00fclkesinin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, devletin siyasi ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve uluslararas\u0131 kamu d\u00fczeni olarak ifade edilebilir. Uluslararas\u0131 toplumu olu\u015fturan bireyler insan onuruna yara\u015f\u0131r bir \u015fekilde temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerinin sa\u011fland\u0131\u011f\u0131 bir ya\u015fam s\u00fcrme hakk\u0131na sahiptir. Sald\u0131r\u0131 su\u00e7u sonras\u0131nda meydana gelen netice \u00e7o\u011funlukla karma\u015fa ve \u00e7at\u0131\u015fma halidir. Meydana gelen karma\u015fa ve \u00e7at\u0131\u015fma neticesi insanl\u0131\u011fa oldu\u011fu gibi insanl\u0131\u011f\u0131n ortak k\u00fclt\u00fcrel miraslar\u0131na, insan d\u0131\u015f\u0131ndaki canl\u0131lara ve \u00e7evreye de zarar verece\u011finden bu unsurlar\u0131n korunmas\u0131 da su\u00e7la korunan hukuki de\u011fer kapsam\u0131nda de\u011ferlendirilebilecektir.<a href=\"#_ftn24\" name=\"_ftnref24\">[24]<\/a><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>B. Maddi Unsurlar<\/strong><\/p>\n<p><strong>1.Fail<\/strong><\/p>\n<p>Sald\u0131r\u0131 su\u00e7unun belirleyici unsurlar\u0131ndan biri faillik unsurudur. Sald\u0131r\u0131 su\u00e7u sadece liderler taraf\u0131ndan i\u015flenebilece\u011finden bahisle \u2018\u2019liderlik su\u00e7u\u2019\u2019 olarak kabul g\u00f6rmektedir. Lider ki\u015fi kapsam\u0131nda <em>\u201c\u2026devletin askeri ve siyasi fiillerini etkili bi\u00e7imde kontrol veya icra edebilme konumunda bulunan bir kimse taraf\u0131ndan\u2026\u2019\u2019<\/em> i\u015flenebilece\u011fi belirtilmektedir. Bu durumu N\u00fcremberg yarg\u0131lamalar\u0131nda ABD Ba\u015fsavc\u0131s\u0131 Robert H. Jackson <em>\u201cburada yaln\u0131zca bu korkun\u00e7 sava\u015f\u0131n planlay\u0131c\u0131lar\u0131, d\u00fczenleyicileri, azmettiricileri ve liderlerini -onlar ki d\u00fcnyan\u0131n \u015fiddete ve kanunsuzlu\u011fa bu kadar uzun zamand\u0131r g\u00f6m\u00fclmesinin nedenidirler- su\u00e7lama amac\u0131 g\u00fcd\u00fclmektedir\u2019\u2019<\/em> \u015feklinde a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r.<a href=\"#_ftn25\" name=\"_ftnref25\">[25]<\/a><\/p>\n<p>N\u00fcremberg yarg\u0131lamalar\u0131 sonras\u0131ndaki baz\u0131 davalarda da h\u00fck\u00fcmetle yak\u0131n ili\u015fkiler kurmu\u015f sanayiciler san\u0131k olarak yarg\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu kapsamda Farben<a href=\"#_ftn26\" name=\"_ftnref26\">[26]<\/a> ve Krupp<a href=\"#_ftn27\" name=\"_ftnref27\">[27]<\/a> davalar\u0131ndaki beraat kararlar\u0131 doktrinde iki farkl\u0131 \u015fekilde yorumlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bir g\u00f6r\u00fc\u015f, sald\u0131r\u0131 su\u00e7unun ancak devlet ad\u0131na karar verme yetkisi bulunan liderlerce i\u015flenebilecek bir su\u00e7 olmas\u0131 sebebiyle \u00f6zel ki\u015filerce i\u015flenemeyece\u011fini ifade etmi\u015ftir. Di\u011fer bir g\u00f6r\u00fc\u015f ise verilen beraat kararlar\u0131n\u0131n gerek\u00e7esinin san\u0131klar\u0131n \u00f6zel ki\u015fi olmalar\u0131ndan dolay\u0131 de\u011fil, sava\u015f\u0131n sald\u0131rgan niteli\u011fini bilmemeleri ve politik d\u00fczeyde sava\u015f\u0131n planlanmas\u0131, haz\u0131rlanmas\u0131, ba\u015flat\u0131lmas\u0131 veya s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi a\u015famalar\u0131na kat\u0131lmam\u0131\u015f olmalar\u0131ndan dolay\u0131 oldu\u011funu ifade etmektedir.<a href=\"#_ftn28\" name=\"_ftnref28\">[28]<\/a><\/p>\n<p>Roma Stat\u00fcs\u00fc\u2019n\u00fcn 25. maddesinin 3bis f\u0131kras\u0131 <em>\u2018\u2019Sald\u0131rganl\u0131k su\u00e7u bak\u0131m\u0131ndan bu madde h\u00fck\u00fcmleri yaln\u0131zca siyasi veya askeri faaliyetleri etkili bir \u015fekilde kontrol edebilecek veya y\u00f6nlendirebilecek konumda olan ki\u015filer i\u00e7in uygulan\u0131r.\u2019\u2019<\/em> uyar\u0131nca sadece belirli ki\u015filerin bu su\u00e7u i\u015fleyebilece\u011fi a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtilmi\u015ftir. Ancak son y\u0131llarda s\u0131kl\u0131kla meydana gelen ter\u00f6r olaylar\u0131n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 g\u00fcvenlik kayg\u0131lar\u0131n\u0131n meydana getirdi\u011fi endi\u015felerle birlikte devlet d\u0131\u015f\u0131 liderlerin (Hizbullah vb. \u00f6rg\u00fct y\u00f6neticilerinin) sald\u0131r\u0131 te\u015fkil eden fiillerinin de bu kapsamada de\u011ferlendirilebilece\u011fi tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015fsa da kanaatimizce devlet d\u0131\u015f\u0131 liderler Roma Stat\u00fcs\u00fc\u2019n\u00fcn 25\/3bis maddesi kapsam\u0131na girmemektedir.<\/p>\n<p><strong>2. Konu, Ma\u011fdur, Su\u00e7tan Zarar G\u00f6ren<\/strong><\/p>\n<p>Su\u00e7 te\u015fkil eden fiilin \u00fczerinde ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi \u015fey su\u00e7un konusunu olu\u015fturur. Sald\u0131r\u0131 su\u00e7unun konusu sald\u0131r\u0131ya maruz kalan devlettir. Su\u00e7un ma\u011fduru ise su\u00e7un konusunun ait oldu\u011fu ki\u015fidir. Her su\u00e7un faili oldu\u011fu gibi ma\u011fduru da bulunmaktad\u0131r. Doktrinde hakim olan g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re t\u00fczel ki\u015filer fail ve ma\u011fdur olamazlar. Ancak su\u00e7tan zarar g\u00f6ren kapsam\u0131nda de\u011ferlendirilebilirler.<a href=\"#_ftn29\" name=\"_ftnref29\">[29]<\/a> Bu a\u00e7\u0131klamalar \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda sald\u0131r\u0131 su\u00e7unun insanl\u0131\u011f\u0131n bar\u0131\u015f ve g\u00fcvenli\u011fine kar\u015f\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u011finden bahisle ma\u011fdurunun da \u2018\u2019uluslararas\u0131 toplum\u2019\u2019 oldu\u011fu ifade edilebilir.<a href=\"#_ftn30\" name=\"_ftnref30\">[30]<\/a><\/p>\n<p><strong>3. Fiil<\/strong><\/p>\n<p>Roma Stat\u00fcs\u00fc\u2019n\u00fcn 8 bis maddesinde sald\u0131r\u0131 su\u00e7unun, sald\u0131r\u0131 fiilinin planlanmas\u0131, haz\u0131rlanmas\u0131, ba\u015flat\u0131lmas\u0131 veya y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi \u015feklindeki se\u00e7imlik hareketlerle i\u015flenebilece\u011fi belirtilmi\u015ftir. Planlama fiili sald\u0131r\u0131 su\u00e7u te\u015fkil eden fiilin bir veya daha fazla ki\u015fi taraf\u0131ndan haz\u0131rl\u0131k ve uygulama a\u015famalar\u0131n\u0131n tasarlanmas\u0131d\u0131r. N\u00fcremberg Uluslararas\u0131 Askeri Mahkemesi, sald\u0131r\u0131 plan\u0131n\u0131 ele al\u0131rken Hitler\u2019in gelecekte ger\u00e7ekle\u015ftirece\u011fi sald\u0131r\u0131 planlar\u0131n\u0131 ve sald\u0131rgan politikas\u0131yla elde etti\u011fi geli\u015fmeleri de\u011ferlendirdi\u011fi toplant\u0131lara \u00f6zel \u00f6nem g\u00f6stermi\u015f ve san\u0131klar\u0131n bu toplant\u0131lar\u0131n herhangi birine kat\u0131l\u0131p kat\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ceza sorumluluklar\u0131n\u0131 belirlerken dikkate alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Haz\u0131rlanma fiili, su\u00e7un i\u015flenebilmesi ad\u0131na gerekli ara\u00e7lar\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 s\u00fcrecidir. Sald\u0131r\u0131 su\u00e7u a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir devletin sald\u0131r\u0131ya haz\u0131rlanmas\u0131 kapsam\u0131na sald\u0131r\u0131 fiillerine ba\u015flayabilmek ad\u0131na yap\u0131lan her t\u00fcrl\u00fc askeri, ekonomik ve mali kabiliyeti artt\u0131ran faaliyetler dahil edilebilir. Sald\u0131r\u0131 amac\u0131yla yap\u0131lan politik faaliyetlerin de bu kapsama girebilece\u011fini s\u00f6yleyebiliriz.<\/p>\n<p>Sald\u0131r\u0131n\u0131n ba\u015flat\u0131lmas\u0131 fiili, sald\u0131r\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi i\u00e7in al\u0131nacak stratejik karar\u0131 i\u015faret etmektedir. N\u00fcremberg Uluslararas\u0131 Askeri Mahkemesi sald\u0131r\u0131 sava\u015f\u0131n\u0131 ba\u015flatmay\u0131 \u2018\u2019en b\u00fcy\u00fck uluslararas\u0131 su\u00e7\u2019\u2019 ilan etmi\u015ftir. Nitekim yarg\u0131lamalarda sald\u0131r\u0131 sava\u015f\u0131 karar\u0131n\u0131 veren Hitler\u2019i tek sorumlu g\u00f6stermek ad\u0131na s\u00f6z konusu su\u00e7lamalardan dolay\u0131 kimse kovu\u015fturulmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Sald\u0131r\u0131 su\u00e7unun y\u00f6netilmesi veya icra edilmesi fiili ise sald\u0131r\u0131 fiilinin ba\u015flat\u0131lmas\u0131 karar\u0131 al\u0131nd\u0131ktan sonra bir b\u00f6lgenin i\u015fgali veya i\u015fgal edilen b\u00f6lgenin ilhak\u0131 gibi faaliyetlerin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesini i\u00e7ermektedir. Failin bahsedilen 4 se\u00e7imlik hareket d\u0131\u015f\u0131ndaki sald\u0131r\u0131 niteli\u011findeki bir hareketi ger\u00e7ekle\u015ftirmesi sald\u0131r\u0131 su\u00e7u kapsam\u0131nda de\u011ferlendirilmeyecektir.<a href=\"#_ftn31\" name=\"_ftnref31\">[31]<\/a><\/p>\n<p><strong>4. Netice<\/strong><\/p>\n<p>Ceza hukuku a\u00e7\u0131s\u0131ndan netice, failin ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi fiil ile su\u00e7un kanuni tan\u0131m\u0131nda belirtilen de\u011fi\u015fikli\u011fin d\u0131\u015f d\u00fcnyada meydana gelmesi durumudur.<a href=\"#_ftn32\" name=\"_ftnref32\">[32]<\/a> Sald\u0131r\u0131 fiilinin bir devletin toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne veya egemenli\u011fine y\u00f6nelik oldu\u011fu varsay\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, sald\u0131r\u0131 fiilinin netice unsurundan s\u00f6z edebilmek i\u00e7in yeterli a\u011f\u0131rl\u0131kta ve yo\u011funlukta bir silahl\u0131 kuvvet kullanman\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 s\u00f6z konusu iken; sald\u0131r\u0131 fiilinin ger\u00e7ekle\u015fmesi i\u00e7in b\u00fcy\u00fck y\u0131k\u0131mlar veya \u00f6l\u00fcmlerin meydana gelmesi zorunlu de\u011fildir. N\u00fcremberg Uluslararas\u0131 Askeri Mahkemesi\u2019nde al\u0131nan kararlarda vurguland\u0131\u011f\u0131 \u00fczere herhangi bir \u00e7at\u0131\u015fma olmaks\u0131z\u0131n bir \u00fclkenin topraklar\u0131n\u0131 k\u0131smen veya tamamen i\u015fgal etmesi de sald\u0131r\u0131 fiili olarak kabul edilmi\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131yla mahkeme, hukuka ayk\u0131r\u0131 kuvvet kullanman\u0131n karakterine, \u015fiddetine ve boyutuna bakarak sald\u0131r\u0131 fiilinin ger\u00e7ekle\u015fip ger\u00e7ekle\u015fmedi\u011fine karar verecektir.<a href=\"#_ftn33\" name=\"_ftnref33\">[33]<\/a><\/p>\n<p>Failler a\u00e7\u0131s\u0131ndan sald\u0131r\u0131 su\u00e7unun olu\u015fabilmesi i\u00e7in sald\u0131r\u0131 fiilinin ger\u00e7ekle\u015fmesi gerekmektedir. Sald\u0131r\u0131 fiiline haz\u0131rl\u0131k hareketleri; sald\u0131r\u0131 fiilinin boyutu, a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 ve karakteri itibar\u0131yla BM \u015eart\u0131\u2019n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a ihlal edecek derecede de\u011filse su\u00e7 olu\u015fmayacakt\u0131r. Bu konuda Joachim Gewehr, uluslararas\u0131 ceza hukuku alan\u0131nda sald\u0131r\u0131 fiili ger\u00e7ekle\u015fmeksizin planlama, haz\u0131rlanma gibi haz\u0131rl\u0131k hareketlerinin su\u00e7 te\u015fkil etmesi durumunda, bu durumun bir devletin i\u00e7 i\u015flerine kar\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 anlam\u0131na gelece\u011fini belirtmi\u015ftir. Bu nedenle sald\u0131r\u0131 fiilinin planlanmas\u0131, haz\u0131rlanmas\u0131 veya ba\u015flat\u0131lmas\u0131 hareketlerinin kapsam\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir s\u0131n\u0131rlama getirilmesi gerekti\u011fini ifade etmi\u015ftir.<a href=\"#_ftn34\" name=\"_ftnref34\">[34]<\/a><\/p>\n<p><strong>C. Manevi Unsur<\/strong><\/p>\n<p>Roma Stat\u00fcs\u00fc\u2019n\u00fcn 30. maddesi uyar\u0131nca UCM\u2019nin yarg\u0131 yetkisine giren bir su\u00e7un maddi unsurlar\u0131n\u0131 kasten i\u015flemesi halinde cezai sorumlulu\u011fun bulundu\u011fu a\u00e7\u0131k\u00e7a ifade edilmi\u015ftir.<a href=\"#_ftn35\" name=\"_ftnref35\">[35]<\/a> Bu sebeple sald\u0131r\u0131 su\u00e7unun kasten i\u015flenebilen bir su\u00e7 oldu\u011fu ifade edilebilir.<\/p>\n<p>Fail sald\u0131r\u0131 su\u00e7u kapsam\u0131nda sald\u0131r\u0131 fiilini planlama, haz\u0131rlama, ba\u015flatma veya y\u00fcr\u00fctme amac\u0131yla hareket etmelidir. Ayr\u0131ca maddede belirtilen \u015fekilde <em>\u201ckarakteri, a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 ve \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc ile Birle\u015fmi\u015f Milletler \u015eart\u0131\u2019n\u0131n a\u00e7\u0131k bir ihlalini te\u015fkil eden\u2019\u2019<\/em> sald\u0131r\u0131 fiili a\u00e7\u0131s\u0131ndan, bu hususlar\u0131n ihlal edildi\u011fi somut ko\u015fullar\u0131 bilmeyen fail cezaland\u0131r\u0131lamayacakt\u0131r.<a href=\"#_ftn36\" name=\"_ftnref36\">[36]<\/a><\/p>\n<p><strong>D. Hukuka Ayk\u0131r\u0131l\u0131k Unsuru<\/strong><\/p>\n<p>Fiilin hukuk d\u00fczeniyle \u00e7at\u0131\u015fma i\u00e7inde olmas\u0131 hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131k olarak ifade edilmektedir. Su\u00e7un unsuru olarak hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131k, failin i\u015fledi\u011fi veya i\u015flemek istedi\u011fi fiile hukuk d\u00fczeni taraf\u0131ndan izin verilmemesi, fiilin hukuk d\u00fczeni ile \u00e7at\u0131\u015fma halinde bulunmas\u0131n\u0131 anlam\u0131na gelir. Bu kapsamda failin i\u015fledi\u011fi fiilin hukuka uygun olup olmad\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. Ara\u015ft\u0131rma neticesinde bir hukuka uygunluk nedeni bulunmazsa fiil su\u00e7 te\u015fkil eder. Ancak bir hukuka uygunluk nedeni mevcutsa bu durumda s\u00f6z konusu fiil su\u00e7 te\u015fkil etmeyecek ve meydana geldi\u011fi andan itibaren hukuka uygun hale gelecektir.<a href=\"#_ftn37\" name=\"_ftnref37\">[37]<\/a><\/p>\n<p>Roma Stat\u00fcs\u00fc\u2019n\u00fcn 31. maddesi hukuka uygunluk nedenleri ve kusurlulu\u011fu kald\u0131ran nedenleri birlikte d\u00fczenlemi\u015ftir.<\/p>\n<p><strong><em>\u201cMadde 31- Ceza sorumlulu\u011funu kald\u0131ran nedenler<\/em><\/strong><\/p>\n<ol>\n<li><em> Bu Stat\u00fcde yer alan cezai sorumluluk d\u0131\u015f\u0131nda tutulmaya ili\u015fkin di\u011fer esaslara ek olarak; fiili i\u015fledi\u011fi s\u0131rada a\u015fa\u011f\u0131daki durumlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 halinde bir \u015fahs\u0131n ceza sorumlulu\u011fu yoktur:<\/em><\/li>\n<\/ol>\n<p><em>\u00a0(a) Ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi fiilin yap\u0131s\u0131n\u0131 ve kanunsuzlu\u011funu idrak yetene\u011fini veya fiilinin kanunun gereklerine uygun olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kontrol yetene\u011fini ortadan kald\u0131racak bir ak\u0131l hastal\u0131\u011f\u0131 ya da kusuru olmas\u0131 halinde;<\/em><\/p>\n<p><em>\u00a0(b) Sonucunda Mahkeme&#8217;nin yarg\u0131 yetkisine giren bir su\u00e7u olu\u015fturan eylemi ger\u00e7ekle\u015ftirmesine yol a\u00e7aca\u011f\u0131n\u0131 bilerek ya da riskini g\u00f6z ard\u0131 ederek, sarho\u015fluk ya da uyu\u015fturucu madde etkisi alt\u0131na kendi iste\u011fiyle girme halleri d\u0131\u015f\u0131nda; yapt\u0131\u011f\u0131 eylemin yap\u0131s\u0131n\u0131 ve kanunsuzlu\u011funu takdir yetene\u011fini veya eyleminin kanunun gereklerine uygun olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark etme yetene\u011fini ortadan kald\u0131racak \u015fekilde sarho\u015f olmas\u0131 ya da bir ba\u015fka maddenin etkisinde olmas\u0131 halinde; <\/em><\/p>\n<p><em>(c) Kendisine ve ba\u015fka bir \u015fahsa veya e\u015fyaya kar\u015f\u0131 y\u00f6nelmi\u015f bir tehlike ile orant\u0131l\u0131 bir \u015fekilde; yak\u0131n ve kanunsuz bir kuvvet kullan\u0131m\u0131na kar\u015f\u0131 kendini veya ba\u015fkas\u0131n\u0131 ya da sava\u015f su\u00e7lar\u0131nda hayati \u00f6neme haiz e\u015fyay\u0131 veya askeri bir g\u00f6revin yerine getirilmesinde \u00f6nemli olan bir e\u015fyay\u0131 savunmak i\u00e7in makul hareket etmesi halinde. Askeri kuvvetler taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilen savunma ama\u00e7l\u0131 bir harekata kat\u0131l\u0131m, bu alt paragrafa g\u00f6re cezai sorumlulu\u011fu kald\u0131rmak i\u00e7in ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na bir neden olu\u015fturmaz. <\/em><\/p>\n<p><em>(d) Mahkeme&#8217;nin yarg\u0131 yetkisine giren su\u00e7u olu\u015fturdu\u011fu iddia edilen fiilin, kendisine veya ba\u015fka bir \u015fahsa kar\u015f\u0131 yak\u0131n \u00f6l\u00fcm veya s\u00fcrekli veya yak\u0131n fiziksel zarar tehdidi kaynakl\u0131 bir bask\u0131 sonucu meydana gelmesi ve \u00f6nlenmesi gereken zarardan daha fazlas\u0131na yol a\u00e7may\u0131 kastetmemi\u015f olmak ko\u015fuluyla, bu tehdidi \u00f6nlemek i\u00e7in, \u015fahs\u0131n gere\u011fi kadar ve makul \u00f6l\u00e7\u00fcde davranmas\u0131 halinde. B\u00f6yle bir tehdit: <\/em><\/p>\n<p><em>(i) Ba\u015fka \u015fah\u0131slar taraf\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015f; <\/em><\/p>\n<p><em>(ii) O \u015fahs\u0131n kontrol\u00fc d\u0131\u015f\u0131ndaki \u015fart taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f olabilir. <\/em><\/p>\n<ol start=\"2\">\n<li><em> Mahkeme, \u00f6n\u00fcne gelen davada, bu Stat\u00fc\u2019de \u00f6ng\u00f6r\u00fclen cezai sorumlulu\u011fu ortadan kald\u0131ran esaslar\u0131n uygulanabilir olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 tespit eder.<\/em><\/li>\n<li><em> Yarg\u0131lama s\u0131ras\u0131nda, Mahkeme, 1. paragrafta bahis konusu cezai sorumlulu\u011fu ortadan kald\u0131ran ve 21. maddede belirtilen uygulanacak hukuktan kaynaklananlar d\u0131\u015f\u0131ndaki esaslar\u0131 dikkate alabilir. B\u00f6yle bir esas\u0131 dikkate almak konusundaki i\u015flemler Usul ve Delil Kurallar\u0131nda belirtilir.\u2019\u2019<\/em><\/li>\n<li>maddenin 3. f\u0131kras\u0131 h\u00fckm\u00fcyle UCM\u2019nin yarg\u0131lama s\u0131ras\u0131nda 1. F\u0131krada belirtilen hallerin d\u0131\u015f\u0131nda 21. maddede de\u011finilen uygulanabilir hukuk kapsam\u0131nda bir hukuka uygunluk nedeni ortaya \u00e7\u0131karsa bunu de\u011ferlendirebilece\u011fi ifade edilmi\u015ftir. Bu durumda mahkeme \u00f6ncelikle su\u00e7lar\u0131n unsurlar\u0131n\u0131 ve usul delil kurallar\u0131n\u0131, sonras\u0131nda uygun olmas\u0131 halinde ge\u00e7erli antla\u015fmalar\u0131 ve uluslararas\u0131 silahl\u0131 \u00e7at\u0131\u015fma hukukunun ilkeleriyle beraber uluslararas\u0131 hukukun ilke ve kurallar\u0131n\u0131 uygulayacakt\u0131r. T\u00fcm bu kurallar\u0131n uygulanamamas\u0131 halinde Roma Stat\u00fcs\u00fc ve uluslararas\u0131 d\u00fczeyde kabul g\u00f6rm\u00fc\u015f standartlarla uyumlu olmalar\u0131 ko\u015fuluyla UCM\u2019nin uygun g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc \u00f6l\u00e7\u00fcde su\u00e7 \u00fczerinde yarg\u0131lama yetkisi olan devletlerin ulusal mevzuatlar\u0131 dahil olmak \u00fczere d\u00fcnyadaki hukuk sistemlerinden faydalanmak suretiyle olu\u015fturdu\u011fu genel hukuk ilkeleri uygulanabilecektir.<a href=\"#_ftn38\" name=\"_ftnref38\">[38]<\/a> Kanaatimizce 3. f\u0131kra h\u00fckm\u00fc hukuka uygunluk nedenlerinin kapsam\u0131n\u0131 geni\u015fletebilece\u011finden ve bu nedenle politik duruma g\u00f6re farkl\u0131 uygulamalara yol a\u00e7abilece\u011finden kanunilik ilkesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan sorun te\u015fkil etmektedir.<\/li>\n<\/ol>\n<p><strong>E. Kusurluluk<\/strong><\/p>\n<p>Cezai sorumluluk a\u00e7\u0131s\u0131ndan fail i\u015fledi\u011fi fiiller sebebiyle k\u0131nanabilir olmal\u0131d\u0131r. Failin fiilinin su\u00e7un maddi ve manevi unsurlar\u0131n\u0131 olu\u015fturdu\u011fu ve hukuka uygunluk nedeni bulunmad\u0131\u011f\u0131 durumda fiilin su\u00e7 te\u015fkil etti\u011fi s\u00f6ylenebilir. Ancak su\u00e7 te\u015fkil eden fiilden failin cezaland\u0131r\u0131labilmesi i\u00e7in kusur yetene\u011fiyle birlikte kusurunun da bulunmas\u0131 gerekmektedir.<a href=\"#_ftn39\" name=\"_ftnref39\">[39] <\/a>Hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131k b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde de belirtti\u011fimiz \u00fczere Roma Stat\u00fcs\u00fc\u2019n\u00fcn 31. maddesinde kusurlulu\u011fu kald\u0131ran birtak\u0131m nedenler d\u00fczenlenmi\u015ftir. Bunlar ak\u0131l hastal\u0131\u011f\u0131 (31\/1-a), alkol ve uyu\u015fturucu madde etkisi alt\u0131nda olma (31\/1-b) ve zorunluluk hali (31\/1-d)\u2019dir.<\/p>\n<p>Bunlara ek olarak stat\u00fcn\u00fcn 32. maddesinde \u201chata\u2019\u2019 ve 33. maddesinde \u201camirin emri\u2019\u2019 hususlar\u0131 d\u00fczenlenmi\u015ftir.<\/p>\n<p><em>\u201c<\/em><strong><em>Madde 32- Fiilde veya kuralda hata<\/em><\/strong><\/p>\n<ol>\n<li><em> Fiilde hata, ancak su\u00e7un manevi unsurunu ortadan kald\u0131rd\u0131\u011f\u0131nda cezai sorumlulu\u011fu kald\u0131r\u0131r. <\/em><\/li>\n<li><em> Belli bir fiilin Mahkeme&#8217;nin yarg\u0131 yetkisine giren bir su\u00e7 olup olmad\u0131\u011f\u0131 konusundaki hatas\u0131, cezai sorumlulu\u011fu ortadan kald\u0131rmaz. Ancak kuralda hata, su\u00e7un varl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in gerekli manevi unsuru ortadan kald\u0131rd\u0131\u011f\u0131nda veya 33. maddede \u00f6ng\u00f6r\u00fclen ko\u015fulda cezai sorumlulu\u011fu kald\u0131rabilir.<\/em><\/li>\n<\/ol>\n<p><strong><em>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0 Madde 33- \u00dcst makam emirleri ve kanunun tan\u0131m\u0131<\/em><\/strong><\/p>\n<ol>\n<li><em> Mahkeme&#8217;nin yarg\u0131 yetkisine giren bir su\u00e7un, bir h\u00fck\u00fcmet veya askeri veya sivil bir \u00fcst makam emrine uyan bir \u015fah\u0131s taraf\u0131ndan i\u015flenmi\u015f olmas\u0131, a\u015fa\u011f\u0131daki haller d\u0131\u015f\u0131nda, \u015fahs\u0131 cezai sorumluluktan kurtaramaz: <\/em><\/li>\n<\/ol>\n<p><em>(a) \u015eahs\u0131n h\u00fck\u00fcmet veya s\u00f6z konusu \u00fcst makam\u0131n emirlerine uymas\u0131 kanuni bir zorunluluk ise; <\/em><\/p>\n<p><em>(b) \u015eahs\u0131n emrin kanunsuz oldu\u011funu bilmemesi halinde; ve <\/em><\/p>\n<p><em>(c) Emrin a\u00e7\u0131k\u00e7a kanunsuz olmamas\u0131 halinde. <\/em><\/p>\n<ol start=\"2\">\n<li><em> Bu maddenin ama\u00e7lar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan, soyk\u0131r\u0131m veya insanl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 su\u00e7 i\u015flenmesine y\u00f6nelik emirler a\u00e7\u0131k\u00e7a kanunsuzdur.\u2019\u2019<\/em><\/li>\n<\/ol>\n<p>Sald\u0131r\u0131 su\u00e7u kasten i\u015flenebildi\u011finden fiili hatan\u0131n \u2018\u2019kast\u0131 kald\u0131ran hata\u2019\u2019 olmas\u0131 gerekmektedir. Bu durumda fail yan\u0131lmam\u0131\u015f olsayd\u0131 fiili su\u00e7 te\u015fkil etmeyecekti denilebiliyorsa, fail sorumlu tutulamayacakt\u0131r. Sald\u0131r\u0131 su\u00e7u kasten i\u015flenebildi\u011finden fiili hatan\u0131n esasl\u0131 bir hata olmas\u0131 gerekmektedir. Bu kapsamda maddi unsurlarda veya hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131k unsurunda esasl\u0131 bir hataya d\u00fc\u015fen ki\u015finin kast\u0131 ortadan kalkaca\u011f\u0131ndan, cezai sorumlulu\u011fu da ortadan kalkar.<a href=\"#_ftn40\" name=\"_ftnref40\">[40]<\/a><\/p>\n<p>Amirin emrini ifa a\u00e7\u0131s\u0131ndan Roma Stat\u00fcs\u00fc\u2019nde s\u0131n\u0131rl\u0131 sorumluluk yakla\u015f\u0131m\u0131 benimsenmi\u015ftir. Bu kapsamda emri ifa eden ast yaln\u0131zca verilen emrin hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6revi gere\u011fi bilmesi gereken veya bildi\u011fi durumlarda ya da emir a\u00e7\u0131k\u00e7a hukuka ayk\u0131r\u0131 ise amiri ile birlikte cezai olarak sorumlu tutulabilecektir.<a href=\"#_ftn41\" name=\"_ftnref41\">[41]<\/a><\/p>\n<p><strong>F. Su\u00e7un \u00d6zel G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f Bi\u00e7imleri<\/strong><\/p>\n<ol>\n<li><strong> Te\u015febb\u00fcs<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Sald\u0131r\u0131 su\u00e7u a\u00e7\u0131s\u0131ndan te\u015febb\u00fcs\u00fcn m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 ifade edilebilir. Zira su\u00e7un tan\u0131m\u0131nda yer alan \u201cplanlama, haz\u0131rlanma\u2019\u2019 gibi fiiller tipikli\u011fin bir unsurudur. Bu nedenle sald\u0131r\u0131 fiilinin stat\u00fcdeki tan\u0131m\u0131 te\u015febb\u00fcse ili\u015fkin eylemleri de ihtiva etti\u011finden sald\u0131r\u0131 su\u00e7una te\u015febb\u00fcs m\u00fcmk\u00fcn olmayacakt\u0131r.<\/p>\n<ol start=\"2\">\n<li><strong> \u0130\u015ftirak<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Sald\u0131r\u0131 fiili gibi geni\u015f kapsaml\u0131 bir fiilinin haz\u0131rlanmas\u0131 ve uygulamas\u0131n\u0131n tek ba\u015f\u0131na yap\u0131lamas\u0131 \u00e7o\u011funlukla m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bir liderin sald\u0131r\u0131 fiilinin ba\u015flat\u0131lmas\u0131na nas\u0131l te\u015fvik edece\u011fi, su\u00e7u i\u015fleyen ki\u015finin lider kategorisine girip girmeyece\u011fi, sald\u0131r\u0131 fiilinin planlanmas\u0131nda ve ba\u015flat\u0131lmas\u0131nda hangi ara\u00e7lar\u0131n gereklili\u011fi gibi sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc, G\u00f6zden Ge\u00e7irme Konferans\u0131nda madde 25 (3) h\u00fckm\u00fcn\u00fcn sald\u0131r\u0131 su\u00e7u i\u00e7in uygulanmas\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnden, UCM\u2019ye b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu kapsamda sald\u0131r\u0131 fiiline her \u015fekilde i\u015ftirak teorik olarak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n<ol start=\"3\">\n<li><strong> \u0130\u00e7tima<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Roma Stat\u00fcs\u00fc\u2019nde su\u00e7lar veya cezalarla ilgili i\u00e7timaya ili\u015fkin bir h\u00fck\u00fcm bulunmamaktad\u0131r.<a href=\"#_ftn42\" name=\"_ftnref42\">[42]<\/a> N\u00fcremberg Uluslararas\u0131 Askeri Mahkemesi i\u00e7tihatlar\u0131nda sald\u0131r\u0131 su\u00e7u \u201csu\u00e7lar\u0131n su\u00e7u\u2019\u2019 olarak ifade edilmi\u015ftir. Nitekim sald\u0131r\u0131 fiilinin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesiyle birlikte uluslararas\u0131 toplumu ilgilendiren soyk\u0131r\u0131m, insanl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 su\u00e7lar ve sava\u015f su\u00e7lar\u0131n\u0131n olu\u015fumu i\u00e7in uygun ortam olu\u015fmaktad\u0131r. Sald\u0131r\u0131 su\u00e7uyla birlikte Roma Stat\u00fcs\u00fc kapsam\u0131nda olan di\u011fer su\u00e7lar\u0131n i\u015flenmesi durumunda bu konudaki de\u011ferlendirme UCM yarg\u0131\u00e7lar\u0131nda olacakt\u0131r. \u00d6rne\u011fin bir devlet ba\u015fkan\u0131 taraf\u0131ndan ba\u015fka bir devlete ait yerle\u015fim yerlerine sald\u0131r\u0131lmas\u0131 emri verilmesi ve sald\u0131r\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesi sonucunda sald\u0131r\u0131 su\u00e7u olu\u015fmu\u015f olacakt\u0131r. Bahsi ge\u00e7en devlet ba\u015fkan\u0131n\u0131n sald\u0131r\u0131 emrinin yan\u0131nda, sald\u0131r\u0131 s\u0131ras\u0131nda savunmas\u0131z sivillerin \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi, i\u015fkence edilmesi gibi emirler vermesi ve neticenin ger\u00e7ekle\u015fmesi durumunda bu emirler stat\u00fc kapsam\u0131nda sava\u015f su\u00e7u olarak de\u011ferlendirilebilece\u011finden emri veren devlet ba\u015fkan\u0131 s\u00f6z konusu fiilleri nedeniyle sald\u0131r\u0131 su\u00e7u ile birlikte sava\u015f su\u00e7undan dolay\u0131 da cezaland\u0131r\u0131labilecektir.<a href=\"#_ftn43\" name=\"_ftnref43\">[43]<\/a><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong>SONU\u00c7<\/strong><\/p>\n<p>Uluslararas\u0131 ceza hukuku kapsam\u0131nda sava\u015f hakk\u0131ndaki d\u00fczenlemeler b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde hakl\u0131 sava\u015f doktriniyle birlikte ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonucunda meydana gelen b\u00fcy\u00fck y\u0131k\u0131m nedeniyle Kellog-Briand Pakt\u0131 ve Lokarno Antla\u015fmas\u0131 gibi belgeler sava\u015fa ba\u015fvurmay\u0131 yasaklam\u0131\u015f olsa da \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019na engel olamam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan y\u0131k\u0131m\u0131n daha da b\u00fcy\u00fck olmas\u0131 sebebiyle sava\u015fta galip gelen devletler kurduklar\u0131 N\u00fcremberg ve Uzak Do\u011fu Uluslararas\u0131 Askeri Mahkemeleri ile sava\u015f su\u00e7lusu olarak g\u00f6rd\u00fckleri ki\u015fileri yarg\u0131lam\u0131\u015flard\u0131r. Bu mahkemelerin yarg\u0131 yetkisi kapsam\u0131nda yer alan \u201cbar\u0131\u015fa kar\u015f\u0131 su\u00e7lar\u2019\u2019 g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki sald\u0131r\u0131 su\u00e7unun \u00f6nc\u00fcl\u00fc niteli\u011findedir. Ayr\u0131ca BM \u015eart\u0131 ile \u201cBM kararlar\u0131 uyar\u0131nca silahl\u0131 kuvvet kullan\u0131lmas\u0131\u2019\u2019 ve \u201cme\u015fru savunma\u2019\u2019 hakk\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kuvvet kullan\u0131lmas\u0131 yasaklanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Nihai olarak sald\u0131r\u0131 su\u00e7unun tan\u0131m\u0131 2010 y\u0131l\u0131nda Uganda\u2019n\u0131n ba\u015fkenti Kampala \u015fehrinde d\u00fczenlenen UCM Birinci G\u00f6zden Ge\u00e7irme Toplant\u0131s\u0131\u2019nda 6 say\u0131l\u0131 karar ile yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. UCM\u2019nin sald\u0131r\u0131 su\u00e7u bak\u0131m\u0131ndan yarg\u0131 yetkisi 17 Temmuz 2018 tarihinden itibaren icra edilebilir hale gelmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Sald\u0131r\u0131 su\u00e7u ile korunan hukuki de\u011ferler devlet egemenli\u011fi, devlet \u00fclkesinin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, devletin siyasi ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve uluslararas\u0131 kamu d\u00fczeni olarak ifade edilebilir. Devletin askeri ve siyasi fiillerini etkili bi\u00e7imde kontrol veya icra edebilme konumunda bulunan bir kimse taraf\u0131ndan Roma Stat\u00fcs\u00fc\u2019n\u00fcn 8 bis maddesinde yer alan se\u00e7imlik hareketli eylemlerin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi ile su\u00e7un fiil unsuru olu\u015fur. Konu sald\u0131r\u0131ya maruz kalan devlettir. Ma\u011fdur ise uluslararas\u0131 toplumdur. T\u00fczel ki\u015filer fail veya ma\u011fdur olamayacaklar\u0131ndan dolay\u0131 devletler ancak su\u00e7tan zarar g\u00f6ren s\u0131fat\u0131na haiz olabilirler. Kasten i\u015flenebilen bir su\u00e7 olup kusurlulu\u011fu kald\u0131ran nedenler ve hukuka uygunluk nedenleri stat\u00fcde ayr\u0131ca belirtilmi\u015ftir. Su\u00e7la ilgili bir di\u011fer \u00f6nemli husus ise su\u00e7a te\u015febb\u00fcs\u00fcn m\u00fcmk\u00fcn olmamas\u0131d\u0131r. Zira planlama ve haz\u0131rlanma gibi te\u015febb\u00fcs hareketleri de madde metninde yer almakta ve su\u00e7a dair tipikli\u011fin bir unsurunu olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong>KAYNAK\u00c7A<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>Acer, Y\u00fccel\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0:\u00a0\u00a0\u00a0 Uluslararas\u0131 Hukukta Sald\u0131r\u0131 Su\u00e7u, 1.Bask\u0131, Roma Yay\u0131nlar\u0131, Ankara, 2004.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Aksoy, Merve\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0: \u00a0\u00a0 \u201c\u00d6nleyici Me\u015fru M\u00fcdafaa Hakk\u0131 Ba\u011flam\u0131nda Bush Doktrini ve ABD\u2019nin Irak\u2019\u0131 \u0130\u015fgali\u201d, \u0130HH \u0130nsani ve Sosyal Ara\u015ft\u0131rmalar Merkezi, Ocak 2008.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Albal, Eymir\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0:\u00a0\u00a0\u00a0 \u201cUluslararas\u0131 Hukukta Sald\u0131r\u0131 Su\u00e7u\u201d (Yay\u0131mlanmam\u0131\u015f Y\u00fcksek Lisans Tezi), \u0130stanbul \u00dcniversitesi Sosyal Bilimler Enstit\u00fcs\u00fc, 2018<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Emir, Nergiz\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0:\u00a0\u00a0\u00a0 \u201cUluslararas\u0131 Ceza Mahkemesi&#8217;nin Yarg\u0131 Yetkisi Bak\u0131m\u0131ndan Sald\u0131r\u0131 Su\u00e7u\u201d, Anadolu \u00dcniversitesi Hukuk Fak\u00fcltesi Dergisi, C.1 S.2, 2015.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Ereker, Fulya A.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0:\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u201c\u0130lk\u00e7a\u011flardan G\u00fcn\u00fcm\u00fcze Hakl\u0131 Sava\u015f Kavram\u0131\u2019\u2019, Uluslararas\u0131 \u0130li\u015fkiler Dergisi, C.1, S.3, 2004.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Koca, Mahmut\/\u00dcz\u00fclmez, \u0130lhan\u00a0 \u00a0 :\u00a0\u00a0\u00a0 T\u00fcrk ceza hukuku genel h\u00fck\u00fcmler 7. Bask\u0131 Se\u00e7kin Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, Ankara, 2014.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Mavu\u015f, Ali\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0:\u00a0\u00a0\u00a0 Uluslararas\u0131 Ceza Mahkemesinin Yarg\u0131 Yetkisine Giren Bir Su\u00e7 Olarak Uluslararas\u0131 Ceza Hukukunda Sald\u0131r\u0131 Su\u00e7u, Y\u00fcksek Lisans Tezi,<\/p>\n<p>Harp Akademileri Stratejik Ara\u015ft\u0131rmalar Enstit\u00fcs\u00fc, \u0130stanbul, 2015.<\/p>\n<p>Mavu\u015f, Ali\/De\u011firmenci, Olgun\u00a0\u00a0\u00a0 :\u00a0\u00a0\u00a0 Uluslararas\u0131 Ceza Hukukunda Sald\u0131r\u0131 Su\u00e7u, 1.Bask\u0131, Se\u00e7kin Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, Ankara, 2016.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Toroslu, Nevzat\/Toroslu, Haluk\u00a0 :\u00a0\u00a0\u00a0 Ceza Hukuku Genel K\u0131s\u0131m, 21. Bask\u0131, Sava\u015f Yay\u0131nevi, Ankara, 2015<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Y\u0131lmaz, Esat Mahmut\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 :\u00a0\u00a0\u00a0 Uluslararas\u0131 Hukukta Sald\u0131r\u0131 Su\u00e7u, Doktora Tezi, Ankara \u00dcniversitesi Sosyal Bilimler Enstit\u00fcs\u00fc, Ankara, 2011.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>D\u0130PNOTLAR<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref1\" name=\"_ftn1\">[1]<\/a> Bkz. Fulya A. Ereker, \u2018\u2019\u0130lk\u00e7a\u011flardan G\u00fcn\u00fcm\u00fcze Hakl\u0131 Sava\u015f Kavram\u0131\u2019\u2019, Uluslararas\u0131 \u0130li\u015fkiler Dergisi, C.1, S.3, 2004, s. 1-36.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref2\" name=\"_ftn2\">[2]<\/a> Ali Mavu\u015f\/Olgun De\u011firmenci, Uluslararas\u0131 Ceza Hukukunda Sald\u0131r\u0131 Su\u00e7u, 1.bs., Se\u00e7kin Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, Ankara, 2016, s.16.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref3\" name=\"_ftn3\">[3]<\/a> Y\u00fccel Acer, Uluslararas\u0131 Hukukta Sald\u0131r\u0131 Su\u00e7u, 1.Bask\u0131, Roma Yay\u0131nlar\u0131, Ankara, 2004, s. 4-5.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref4\" name=\"_ftn4\">[4]<\/a> Ali Mavu\u015f\/Olgun De\u011firmenci, s.18.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref5\" name=\"_ftn5\">[5]<\/a>Bkz.: <a href=\"https:\/\/asp.icc-cpi.int\/sites\/asp\/files\/asp_docs\/Resolutions\/ASP16\/ICC-ASP-16-Res5-ENG.pdf\">https:\/\/asp.icc-cpi.int\/sites\/asp\/files\/asp_docs\/Resolutions\/ASP16\/ICC-ASP-16-Res5-ENG.pdf<\/a> (Eri\u015fim T.: 20.12.2024)<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref6\" name=\"_ftn6\">[6]<\/a> Nergiz Emir, \u201cUluslararas\u0131 Ceza Mahkemesi&#8217;nin Yarg\u0131 Yetkisi Bak\u0131m\u0131ndan Sald\u0131r\u0131 Su\u00e7u\u201d, Anadolu \u00dcniversitesi Hukuk Fak\u00fcltesi Dergisi, C.1 S.2, 2015, s.189.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref7\" name=\"_ftn7\">[7]<\/a> Acer<strong>, <\/strong>s. 47.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref8\" name=\"_ftn8\">[8]<\/a> Esat Mahmut Y\u0131lmaz, Uluslararas\u0131 Hukukta Sald\u0131r\u0131 Su\u00e7u, Doktora Tezi, Ankara \u00dcniversitesi Sosyal Bilimler Enstit\u00fcs\u00fc, Ankara, 2011, s. 11.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref9\" name=\"_ftn9\">[9]<\/a> Ali Mavu\u015f\/Olgun De\u011firmenci, s.21.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref10\" name=\"_ftn10\">[10]<\/a> Ali Mavu\u015f\/Olgun De\u011firmenci, s.22.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref11\" name=\"_ftn11\">[11]<\/a> Acer, s. 48.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref12\" name=\"_ftn12\">[12]<\/a> Ali Mavu\u015f\/Olgun De\u011firmenci, s.22.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref13\" name=\"_ftn13\">[13]<\/a> Ali Mavu\u015f\/Olgun De\u011firmenci, s.24.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref14\" name=\"_ftn14\">[14]<\/a> Acer, s. 55.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref15\" name=\"_ftn15\">[15]<\/a> Ali Mavu\u015f\/Olgun De\u011firmenci, s.36.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref16\" name=\"_ftn16\">[16]<\/a> \u2018\u2019<em>Uluslararas\u0131 team\u00fcl hukuku, \u00f6nleyici me\u015fru m\u00fcdafaan\u0131n tehdidin olduk\u00e7a b\u00fcy\u00fck olup, bu sald\u0131r\u0131n\u0131n olaca\u011f\u0131ndan kesinlikle emin olundu\u011fu durumlarda izin verilen bir hak oldu\u011funu belirtmi\u015ftir. 11 Eyl\u00fcl 2001 ABD\u2019ye yap\u0131lan sald\u0131r\u0131dan sonra ABD ulusal g\u00fcvenlik stratejisinin yay\u0131nlam\u0131\u015f oldu\u011fu bildirgeye g\u00f6re \u00f6nleyici me\u015fru m\u00fcdafaa, ortada acil ve tan\u0131mlanacak bir tehdit olmamas\u0131 halinde bile kendisine d\u00fc\u015fman\u0131ndan \u00f6nce sald\u0131rman\u0131n bir hak oldu\u011fu \u015feklinde tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bkz: Merve Aksoy, \u201c\u00d6nleyici Me\u015fru M\u00fcdafaa Hakk\u0131 Ba\u011flam\u0131nda Bush Doktrini ve ABD\u2019nin Irak\u2019\u0131 \u0130\u015fgali\u201d, \u0130HH \u0130nsani ve Sosyal Ara\u015ft\u0131rmalar Merkezi, Ocak 2008, s. 2.\u2019\u2019<\/em><\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref17\" name=\"_ftn17\">[17]<\/a> Acer, s.59.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref18\" name=\"_ftn18\">[18]<\/a> Acer<strong>, <\/strong>s. 127.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref19\" name=\"_ftn19\">[19]<\/a> Y\u0131lmaz, Uluslararas\u0131 Hukukta Sald\u0131r\u0131 Su\u00e7u, s. 120.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref20\" name=\"_ftn20\">[20]<\/a> Bkz.: <a href=\"https:\/\/inhak.adalet.gov.tr\/Resimler\/Dokuman\/2312020095336bm_31.pdf\">https:\/\/inhak.adalet.gov.tr\/Resimler\/Dokuman\/2312020095336bm_31.pdf<\/a> (Eri\u015fim T.: 23.12.2024)<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref21\" name=\"_ftn21\">[21]<\/a> Ali Mavu\u015f, \u2018\u2019Uluslararas\u0131 Ceza Mahkemesinin Yarg\u0131 Yetkisine Giren Bir Su\u00e7 Olarak Uluslararas\u0131 Ceza Hukukunda Sald\u0131r\u0131 Su\u00e7u\u2019\u2019, Y\u00fcksek Lisans Tezi, Harp Akademileri Stratejik Ara\u015ft\u0131rmalar Enstit\u00fcs\u00fc, \u0130stanbul 2015.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref22\" name=\"_ftn22\">[22]<\/a> Nevzat Toroslu\/Haluk Toroslu, Ceza Hukuku Genel K\u0131s\u0131m, 21. bs., Sava\u015f Yay\u0131nevi, Ankara, 2015, s.102.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref23\" name=\"_ftn23\">[23]<\/a> Ali Mavu\u015f\/Olgun De\u011firmenci, s.149-150.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref24\" name=\"_ftn24\">[24]<\/a> Ali Mavu\u015f\/Olgun De\u011firmenci, s.150.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref25\" name=\"_ftn25\">[25]<\/a> Eymir Albal, \u201cUluslararas\u0131 Hukukta Sald\u0131r\u0131 Su\u00e7u\u201d (Yay\u0131mlanmam\u0131\u015f Y\u00fcksek Lisans Tezi), \u0130stanbul \u00dcniversitesi Sosyal Bilimler Enstit\u00fcs\u00fc, 2018, s.105-106.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref26\" name=\"_ftn26\">[26]<\/a> <em>\u2018\u2019I.G. Farben \u015firketinin \u00fcst d\u00fczey 24 y\u00f6neticisine sald\u0131r\u0131 sava\u015flar\u0131n\u0131n planlanmas\u0131 haz\u0131rlanmas\u0131 ba\u015flat\u0131lmas\u0131 ve y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi ve bar\u0131\u015fa kar\u015f\u0131 su\u00e7 i\u015flemek amac\u0131yla bir genel plan veya komploya kat\u0131lma su\u00e7lamalar\u0131 y\u00f6neltilmi\u015ftir. Yarg\u0131\u00e7 Herbert, Farben \u015firketinin sentetik kau\u00e7uk, benzin, hafif metaller, patlay\u0131c\u0131lar ve kimyasal silahlar \u00fcretti\u011fi ve bu maddeler olmaks\u0131z\u0131n politikac\u0131lar\u0131n sald\u0131r\u0131 sava\u015flar\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fctmeyi d\u00fc\u015f\u00fcnemeyece\u011fini belirtmi\u015ftir. Mahkeme san\u0131klar\u0131n ne y\u00fcksek r\u00fctbeli sivil h\u00fck\u00fcmet yetkilisi ne de y\u00fcksek r\u00fctbeli subaylar olduklar\u0131n\u0131 ve bu ki\u015filerin i\u015ftiraklerinin lider konumunda de\u011fil, takip eden (follower) konumunda oldu\u011funu belirtmi\u015ftir. Sald\u0131r\u0131 politikas\u0131na i\u015ftirak i\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fck bir seviye belirlenmesi durumunda Alman halk\u0131 i\u00e7indeki masum insanlar ile ger\u00e7ek su\u00e7lular aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131r\u0131 \u00e7izmenin g\u00fc\u00e7le\u015fece\u011fine karar verilmi\u015ftir. Davada, san\u0131klar\u0131n hepsinin beraatine h\u00fckmedilmi\u015ftir. Mahkeme, sanayicilerin sald\u0131r\u0131 su\u00e7undan \u00f6t\u00fcr\u00fc asla sorumlu tutulamayaca\u011f\u0131 gibi bir h\u00fck\u00fcmde bulunmam\u0131\u015f, Farben san\u0131klar\u0131n\u0131n Nazi politikalar\u0131n\u0131n olu\u015fumuna ve uygulanmas\u0131na i\u015ftirak etmediklerinden \u00f6t\u00fcr\u00fc beraatlerine karar verilmi\u015ftir. Keza Birle\u015fik Devletler Mahkemesi, Uluslararas\u0131 Askeri Mahkemenin bir plan veya komploya i\u015ftirak etme veya bir sald\u0131r\u0131 sava\u015f\u0131n\u0131n planlanmas\u0131 ve y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi ile ilgili herhangi bir san\u0131\u011f\u0131n su\u00e7lu bulunmas\u0131nda olduk\u00e7a dikkatli davrand\u0131\u011f\u0131n\u0131 (y\u00fcksek bir standart belirledi\u011fini) vurgulam\u0131\u015f, bu kapsamda bar\u0131\u015fa kar\u015f\u0131 su\u00e7tan \u00f6t\u00fcr\u00fc ger\u00e7ek bir ki\u015finin su\u00e7lu bulunabilmesi i\u00e7in bu ki\u015finin sava\u015f\u0131n sald\u0131rgan niteli\u011fini bilmesi gerekti\u011fi ve aktif i\u015ftirakinin de kesin olarak kan\u0131tlanmas\u0131 gerekti\u011fine karar verilmi\u015ftir.\u2019\u2019<\/em> Ali Mavu\u015f\/Olgun De\u011firmenci, s.156.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref27\" name=\"_ftn27\">[27]<\/a> <em>\u2018\u2019Krupp davas\u0131nda Almanya\u2019n\u0131n en \u00f6nde gelen silah yap\u0131mc\u0131s\u0131 Krupp firmas\u0131n\u0131n 12 \u00fcst d\u00fczey y\u00f6neticisi yarg\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r. Birle\u015fik Devletler Askeri Mahkemesi sanayicilerin bar\u0131\u015fa kar\u015f\u0131 su\u00e7lardan \u00f6t\u00fcr\u00fc su\u00e7lu bulunabilece\u011fini; fakat mevcut davada iddia makam\u0131n\u0131n ispat i\u00e7in gereken unsurlar\u0131 yerine getirmedi\u011fini belirtmi\u015ftir. Birle\u015fik Devletler Mahkemesi, Uluslararas\u0131 Askeri Mahkemenin vermi\u015f oldu\u011fu, bir ki\u015fiyi bar\u0131\u015fa kar\u015f\u0131 su\u00e7lardan dolay\u0131 su\u00e7lu bulabilmesi i\u00e7in ki\u015finin sald\u0131r\u0131 sava\u015flar\u0131 veya istilalar\u0131n planlar\u0131ndan en az biri hakk\u0131nda ger\u00e7ek bilgiye sahip oldu\u011funun kan\u0131tlanmas\u0131 gerekti\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne at\u0131fta bulunmu\u015ftur. Ekonomi bakan\u0131 Hjalmar Schacht ve silahlanma bakan\u0131 Albert Speer\u2019in su\u00e7lu bulunmamas\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne alan mahkeme, Krupp davas\u0131 san\u0131klar\u0131n\u0131n da su\u00e7lu olmayacaklar\u0131na h\u00fckmetmi\u015ftir.\u2019\u2019 <\/em>Ali Mavu\u015f\/Olgun De\u011firmenci, s.157.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref28\" name=\"_ftn28\">[28]<\/a> Eymir Albal, s.106.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref29\" name=\"_ftn29\">[29]<\/a> Mahmut Koca\/\u0130lhan \u00dcz\u00fclmez T\u00fcrk Ceza Hukuku Genel H\u00fck\u00fcmler 7. bs., Se\u00e7kin Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, 2014, s.107-108.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref30\" name=\"_ftn30\">[30]<\/a> Ali Mavu\u015f\/Olgun De\u011firmenci, s. 158.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref31\" name=\"_ftn31\">[31]<\/a> Ali Mavu\u015f\/Olgun De\u011firmenci, s.163-164.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref32\" name=\"_ftn32\">[32]<\/a> Mahmut Koca\/\u0130lhan \u00dcz\u00fclmez, s.119<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref33\" name=\"_ftn33\">[33]<\/a> Esat Mahmut Y\u0131lmaz, Uluslararas\u0131 Hukukta Sald\u0131r\u0131 Su\u00e7u, Doktora Tezi, Ankara \u00dcniversitesi Sosyal Bilimler<\/p>\n<p>Enstit\u00fcs\u00fc, Ankara, 2011.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref34\" name=\"_ftn34\">[34]<\/a> Ali Mavu\u015f\/Olgun De\u011firmenci, s.165.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref35\" name=\"_ftn35\">[35]<\/a> Roma Stat\u00fcs\u00fc Madde 30: <em>\u2018\u2019<\/em> <em>1. Aksi belirtilmedik\u00e7e, bir \u015fahs\u0131n, Mahkeme&#8217;nin yarg\u0131 yetkisine giren bir su\u00e7un maddi unsurlar\u0131n\u0131 kasten ve bilerek i\u015flemesi halinde ceza sorumlulu\u011fu vard\u0131r ve cezaland\u0131r\u0131labilir. <\/em><\/p>\n<ol start=\"2\">\n<li><em> Bu maddenin ama\u00e7lar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan, bir \u015fahs\u0131n a\u015fa\u011f\u0131daki durumlarda kast\u0131 vard\u0131r: <\/em><\/li>\n<\/ol>\n<p><em>(a) Davran\u0131\u015fla ilgili olarak davran\u0131\u015fta bulunmay\u0131 istemesi; <\/em><\/p>\n<p><em>(b) Sonu\u00e7la ile ilgili olarak, \u015fahs\u0131n o sonuca sebep olmay\u0131 ama\u00e7lamas\u0131 veya davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n ola\u011fan etkisiyle sonucun ger\u00e7ekle\u015fece\u011finin fark\u0131nda olmas\u0131.<\/em><\/p>\n<ol start=\"3\">\n<li><em> Bu maddenin amac\u0131na uygun olarak &#8220;bilmek&#8221;, davran\u0131\u015f\u0131n ola\u011fan sonucu olarak bir durumun varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n veya olaylar\u0131n ola\u011fan seyrine g\u00f6re bir sonu\u00e7 do\u011furaca\u011f\u0131n\u0131n fark\u0131nda olunmas\u0131 demektir. &#8220;Bilmek&#8221; ve &#8220;bilerek&#8221; kavramlar\u0131 buna g\u00f6re yorumlan\u0131r.\u2019\u2019 <\/em>Roma Stat\u00fcs\u00fc \u0130ngilizce tam metin: <a href=\"https:\/\/www.icc-cpi.int\/sites\/default\/files\/2024-05\/Rome-Statute-eng.pdf\">https:\/\/www.icc-cpi.int\/sites\/default\/files\/2024-05\/Rome-Statute-eng.pdf<\/a> Eri\u015fim T.: 10.01.2025.<\/li>\n<\/ol>\n<p><a href=\"#_ftnref36\" name=\"_ftn36\">[36]<\/a> Eymir Albal, s.110.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref37\" name=\"_ftn37\">[37]<\/a> Mahmut Koca\/\u0130lhan \u00dcz\u00fclmez, s.249.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref38\" name=\"_ftn38\">[38]<\/a> Ali Mavu\u015f\/Olgun De\u011firmenci, s.172<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref39\" name=\"_ftn39\">[39]<\/a> Mahmut Koca\/\u0130lhan \u00dcz\u00fclmez, s.288.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref40\" name=\"_ftn40\">[40]<\/a> Ali Mavu\u015f\/Olgun De\u011firmenci, s.183.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref41\" name=\"_ftn41\">[41]<\/a> Ali Mavu\u015f\/Olgun De\u011firmenci, s.180.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref42\" name=\"_ftn42\">[42]<\/a> Esat Mahmut Y\u0131lmaz, s.352.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref43\" name=\"_ftn43\">[43]<\/a> Ali Mavu\u015f\/Olgun De\u011firmenci, s.191.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>G\u0130R\u0130\u015e Tarih boyunca d\u00fcnya \u00fczerinde sava\u015f\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nem neredeyse yoktur. G\u00fcn\u00fcm\u00fczden binlerce y\u0131l \u00f6nce ma\u011fara duvarlar\u0131na insanlar\u0131n topluluklar halinde sava\u015fmalar\u0131n\u0131n delili olan \u00e7izimler resmedilmi\u015ftir. \u0130nsano\u011flu hayatta kalmak, g\u00fcvenliklerini sa\u011flamak ve bir\u00e7ok di\u011fer ihtiyac\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131 ad\u0131na toplu halde ya\u015famay\u0131 tercih eden bir canl\u0131d\u0131r. Toplu halde ya\u015fam faydalar getirdi\u011fi gibi insanlar\u0131n ya\u015fay\u0131\u015f\u0131 \u00fczerine birtak\u0131m s\u0131n\u0131rlamalar da [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":514,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[23,15],"tags":[],"class_list":["post-513","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-avbaran","category-hukukmakaleleri"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/alimusasaricimen.av.tr\/anasayfa\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/513","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/alimusasaricimen.av.tr\/anasayfa\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/alimusasaricimen.av.tr\/anasayfa\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/alimusasaricimen.av.tr\/anasayfa\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/alimusasaricimen.av.tr\/anasayfa\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=513"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/alimusasaricimen.av.tr\/anasayfa\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/513\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":517,"href":"https:\/\/alimusasaricimen.av.tr\/anasayfa\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/513\/revisions\/517"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/alimusasaricimen.av.tr\/anasayfa\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/514"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/alimusasaricimen.av.tr\/anasayfa\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=513"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/alimusasaricimen.av.tr\/anasayfa\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=513"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/alimusasaricimen.av.tr\/anasayfa\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=513"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}