{"id":518,"date":"2025-02-08T19:03:22","date_gmt":"2025-02-08T16:03:22","guid":{"rendered":"https:\/\/alimusasaricimen.av.tr\/anasayfa\/?p=518"},"modified":"2025-02-08T19:27:04","modified_gmt":"2025-02-08T16:27:04","slug":"tip-hukukunda-dna-incelemesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/alimusasaricimen.av.tr\/anasayfa\/?p=518","title":{"rendered":"T\u0131p Hukukunda DNA \u0130ncelemesi"},"content":{"rendered":"

G\u0130R\u0130\u015e<\/strong><\/p>\n

\u0130nsan\u0131 konu alan genetik ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n as\u0131l amac\u0131 ya\u015fam kalitesi ve s\u00fcresinin art\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. \u0130nsan geneti\u011finin incelenmesi \u00e7e\u015fitli ama\u00e7larla tarih boyunca yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde de genetik ara\u015ft\u0131rmalar de\u011fi\u015fik ama\u00e7larla bir\u00e7ok alanda yap\u0131lmaktad\u0131r.[1]<\/a> Bunlar ba\u015fl\u0131ca ceza yarg\u0131lamas\u0131nda failin ve ma\u011fdurun tespiti, kaybolan ya da do\u011fal afet ve kaza vb. gibi durumlarda vefat eden ki\u015filerin kimlik tespitinin sa\u011flanmas\u0131, ki\u015filer aras\u0131ndaki annelik, babal\u0131k ba\u011f\u0131n\u0131n ve di\u011fer akrabal\u0131k ba\u011flar\u0131n\u0131n tespiti, ki\u015finin etnik k\u00f6keninin belirlenmesi, hastal\u0131klar\u0131n kayna\u011f\u0131n\u0131n ve nedenlerinin tespiti, hastal\u0131klar i\u00e7in yeni ve etkili tedavi y\u00f6ntemlerinin geli\u015ftirilmesi ve insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na dair potansiyel risklerin tespiti olarak belirtilebilir.[2]<\/a><\/p>\n

DNA incelemeleri, genel olarak yukar\u0131da sayd\u0131\u011f\u0131m\u0131z ama\u00e7larla ger\u00e7ekle\u015ftirilen t\u0131bbi uygulamalar\u0131 i\u00e7erir. Ancak bu uygulamalar da kendi i\u00e7lerinde bir tak\u0131m riskler bar\u0131nd\u0131rmaktad\u0131r. Bu risklerden ilki DNA\u2019ya y\u00f6nelik yap\u0131lan incelemeler sonucu elde edilen verilerin gizlili\u011finin sa\u011flanmas\u0131d\u0131r. Ki\u015fisel Verilerin Korunmas\u0131 Kanunu\u2019nun 6\/1. maddesinde, genetik veriler \u2018\u2019\u00f6zel nitelikli ki\u015fisel veri\u2019\u2019 <\/em>olarak kabul edilmektedir. Bu kapsamda da bu verilerin kaydedilmesi de ancak KVKK\u2019nin 6\/3. maddesinde \u00f6ng\u00f6r\u00fclen \u015fartlar\u0131n sa\u011flanmas\u0131 durumunda m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n

D\u00fcnyada elde edilen verilerin depolanmas\u0131 hususunda DNA veri taban\u0131 ad\u0131 verilen uygulamalar mevcuttur. \u0130ngiltere, Almanya, ABD, Kanada gibi \u00fclkeler adli, sosyobilimsel ve t\u0131bbi alanlarda kullanmak \u00fczere \u00e7e\u015fitli DNA veri tabanlar\u0131 olu\u015fturmakta ve bu veri tabanlar\u0131 ile elde edilen bilgiler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda mevcut sorunlara \u00e7\u00f6z\u00fcm aranmaktad\u0131r. Bu durum bir \u00e7ok tart\u0131\u015fmay\u0131 da beraberinde getirmektedir. \u00dclkemiz a\u00e7\u0131s\u0131ndan DNA veri taban\u0131 olu\u015fturulmas\u0131na y\u00f6nelik bir\u00e7ok kanun tasar\u0131s\u0131 sunulmu\u015f ancak yasal olarak hen\u00fcz bir DNA veri taban\u0131 d\u00fczenlemesi bulunmamaktad\u0131r.<\/p>\n

S\u00f6z konusu gizlili\u011fin neden bu kadar \u00f6nemli oldu\u011funa de\u011finmek ad\u0131na iki \u00f6rnek vermek gerekirse ilk olarak genetik olarak kansere yatk\u0131n genlere sahip bir insan\u0131n DNA incelemesi verilerine ula\u015fan sigorta \u015firketlerinin sigorta yapmaktan ka\u00e7\u0131nmas\u0131n\u0131 \u00f6rnek verebiliriz. Yine genetik olarak hastal\u0131klara yatk\u0131n birisinin DNA incelemesi verilerine ula\u015fan i\u015fverence i\u015fe al\u0131nmamas\u0131 da bu duruma \u00f6rnek g\u00f6sterilebilir. Bu gibi durumlar\u0131n toplumsal ya\u015fam\u0131 olumsuz etkileyece\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n

Daha da vahim olan bir ba\u015fka risk kamuoyunda klonlama olarak bilinen durumdur. 1997 y\u0131l\u0131nda ilk defa Dolly ad\u0131 verilen bir koyunun kopyalanmas\u0131 ile birlikte, bu t\u0131bbi uygulama ahlaki, etik ve dini gerek\u00e7elerle tart\u0131\u015f\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. DNA incelemesi sonucu elde edilen verilerin klonlama i\u015fleminde kullan\u0131lmas\u0131 olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnecek olursak olduk\u00e7a vahim sonu\u00e7lar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kabilece\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r. Bilimsel olarak insan\u0131n klonlanmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn ise de g\u00fcn\u00fcm\u00fczde insan kopyalamayla ilgili t\u0131bbi uygulama yasakt\u0131r.[3]<\/a> 1997 tarihli \u2018\u2019Biyoloji ve T\u0131bb\u0131n Uygulanmas\u0131 Bak\u0131m\u0131ndan \u0130nsan Haklar\u0131 ve \u0130nsan Haysiyetinin Korunmas\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi\u2019\u2019 ve bu s\u00f6zle\u015fmeye Ek 1998 tarihli protokol gere\u011fince insan kopyalanmas\u0131 yasaklanm\u0131\u015ft\u0131r.[4]<\/a><\/p>\n

T\u00fcrkiye a\u00e7\u0131s\u0131ndan s\u00f6z konusu s\u00f6zle\u015fme 03.12.2003 tarihinde 5013 numaral\u0131 kanun ile 1 \u00e7ekince konularak[5]<\/a> uygun bulunmu\u015f ve 20 Nisan 2004\u2019te y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmi\u015ftir. 12 Ocak 1998 tarihinde imzalanan s\u00f6zle\u015fmenin ek protokol\u00fcn\u00fc ise 2017 y\u0131l\u0131nda 7009 say\u0131l\u0131 kanun ile onaylanmas\u0131n\u0131 uygun bulmu\u015f ve ek protokol 03.04.2017\u2019de y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmi\u015ftir.<\/p>\n

Ancak yine de DNA incelemesi sonucu elde edilen verilerin k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu i\u00e7in DNA veri taban\u0131 uygulamas\u0131na y\u00f6nelik ele\u015ftiriler de devam etmektedir. T\u00fcm bu esaslar \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131zda DNA\u2019n\u0131n ve DNA incelemesinin tan\u0131m\u0131 ve tarihi ile birlikte incelenmesindeki kriterler ele al\u0131nacak hukuk ve ceza yarg\u0131lamas\u0131ndaki etkileri tart\u0131\u015f\u0131lacakt\u0131r.<\/p>\n

 <\/p>\n

DNA\u2019NIN TANIMI, \u0130NCELENMES\u0130, TAR\u0130H\u0130 VE \u00d6NEM\u0130<\/strong><\/p>\n

Deoksiribon\u00fckleik asit ya da k\u0131saca DNA, organizmalar\u0131n ve bir tak\u0131m vir\u00fcslerin varl\u0131klar\u0131n\u0131 devam ettirebilmeleri ad\u0131na gerekli olan genetik materyalleri ta\u015f\u0131yan bir n\u00fckleik asittir. DNA, h\u00fccrelerde kromozom ad\u0131 verilen yap\u0131lar\u0131n i\u00e7inde yer almaktad\u0131r. H\u00fccre b\u00f6l\u00fcnmesi \u00f6ncesinde kromozomlar\u0131n e\u015flenmesi ve DNA replikasyonu (ikile\u015fmesi) ger\u00e7ekle\u015fir. DNA molek\u00fcl\u00fc t\u00fcm canl\u0131 h\u00fccrelerde mevcuttur ve temelde ayn\u0131 n\u00fckleotit yap\u0131dan olu\u015fur. N\u00fckleotit, bir n\u00fckleik baz, be\u015f karbonlu \u015feker ve en az bir adet fosfat grubu i\u00e7eren organik bir molek\u00fcld\u00fcr. N\u00fckleotitlere ismini veren ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 bazd\u0131r. Bu bazlar p\u00fcrin ve primidin olarak ikiye ayr\u0131l\u0131r. P\u00fcrinler adenin (A) ve timin (T); primidinler guanin (G), sitozin (C) ve urasil (U) ad\u0131 verilen bazlardan olu\u015fur. \u00c7ift zincirli bir molek\u00fcler yap\u0131 olan DNA\u2019n\u0131n bir zincirindeki adenin daima di\u011fer zincirdeki timinle guanin ise di\u011fer zincirindeki sitozinle e\u015fle\u015fir ve aralar\u0131nda zay\u0131f hidrojen ba\u011flar\u0131 olu\u015fur. Genetik bilginin yeni h\u00fccrelere aktar\u0131lmas\u0131 DNA yoluyla sa\u011flan\u0131r. Belirli \u00f6zelliklerimizi ta\u015f\u0131yan ve birden fazla n\u00fckleotitten olu\u015fan DNA par\u00e7as\u0131na gen ad\u0131 verilmi\u015ftir. N\u00fckleotitler genleri, genler DNA\u2019y\u0131, DNA ise kromozomu ve genomlar\u0131 olu\u015fturur. K\u0131sacas\u0131 DNA, bir canl\u0131n\u0131n ya\u015fam\u0131n\u0131 devam ettirebilmesi ad\u0131na gerekli temel \u00f6zellikleri ta\u015f\u0131yan ve ayn\u0131 t\u00fcrdeki di\u011fer canl\u0131lardan farkl\u0131 olmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan yap\u0131d\u0131r.[6]<\/a><\/p>\n

DNA ilk kez \u0130svi\u00e7reli hekim Friedrich Miescher taraf\u0131ndan 1869\u2019da at\u0131k cerrahi pansumanlar\u0131ndaki irin i\u00e7erisinde mikroskobik bir madde olarak ke\u015ffedilmi\u015ftir. H\u00fccre \u00e7ekirdeklerinde n\u00fckleus bulundu\u011fu i\u00e7in ona \u2018\u2019n\u00fcklein\u2019\u2019 ad\u0131n\u0131 vermi\u015ftir. 1919\u2019da Phoebus Levene, n\u00fckleotit birimleri olu\u015fturan baz, \u015feker ve fosfat\u0131 tan\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r. Bundan sonra ara\u015ft\u0131rmalar devam etmi\u015f ve 1943\u2019te Oswald Avery, Colin MacLeod ve Maclyn McCarty h\u00fccrelerdeki farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 sa\u011flayan etmenin DNA oldu\u011funu ispatlam\u0131\u015flard\u0131r. DNA\u2019n\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fczde kabul g\u00f6ren ikili sarmal yap\u0131s\u0131 ise 1953 y\u0131l\u0131nda James D. Watson ve Francis Crick taraf\u0131ndan Nature dergisinde ortaya koyulmu\u015ftur.[7]<\/a><\/p>\n

Ancak DNA\u2019n\u0131n hukuki alanda ilk olarak kullan\u0131m\u0131 1985 y\u0131l\u0131nda \u0130ngiltere\u2019de ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. Tecav\u00fcz edilerek \u00f6ld\u00fcr\u00fclen iki gen\u00e7 k\u0131z\u0131n katilinin bulunmas\u0131 ad\u0131na \u0130ngiliz polisi genetik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla tan\u0131nan Alec Jeffreys\u2019den olay\u0131n ayd\u0131nlat\u0131lmas\u0131 ad\u0131na yard\u0131m istemi\u015ftir. \u0130lk olarak gen\u00e7 k\u0131zlar\u0131n v\u00fccudundan al\u0131nan meni \u00f6rne\u011fi incelenerek DNA incelemesi yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Daha sonras\u0131nda yak\u0131n \u00e7evredeki 5000\u2019den fazla erke\u011fin kan \u00f6rnekleri toplanarak DNA incelemeleri yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Elde edilen bu verilerin kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 sonucu ger\u00e7ek su\u00e7lu bulunmu\u015f ayr\u0131ca ger\u00e7ekte su\u00e7 i\u015flemedi\u011fi halde bu olay sebebiyle hapiste tutulan bir gencin masumiyeti ispatlanm\u0131\u015ft\u0131r.[8]<\/a><\/p>\n

DNA incelemesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6zellikle ABD \u00e7ap\u0131nda yank\u0131 uyand\u0131ran bir ba\u015fka olay da kamuoyu taraf\u0131ndan O. J. Simpson vakas\u0131 olarak bilinen cinayet davas\u0131d\u0131r. Bu davada ceza yarg\u0131lamas\u0131nda DNA kan\u0131tlar\u0131n\u0131n hem g\u00fc\u00e7l\u00fc hem de zay\u0131f y\u00f6nleri g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u00d6zellikle yanl\u0131\u015f ili\u015fkilendirme ve numunelerin yanl\u0131\u015f etiketlenmesi ve sonu\u00e7lar\u0131n yanl\u0131\u015f yorumlanmas\u0131 gibi durumlar ceza adaletini yan\u0131ltabilmektedir.[9]<\/a><\/p>\n

T\u00fcm bunlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra DNA incelemesi sonucu elde edilen verilerin; ceza yarg\u0131lamas\u0131nda failin ve ma\u011fdurun tespiti, kaybolan ya da do\u011fal afet ve kaza gibi durumlarda vefat eden ki\u015filerin kimlik tespitinin sa\u011flanmas\u0131, ki\u015filer aras\u0131ndaki annelik,babal\u0131k ba\u011f\u0131n\u0131n ve di\u011fer akrabal\u0131k ba\u011flar\u0131n\u0131n tespiti, ki\u015finin etnik k\u00f6keninin belirlenmesi, hastal\u0131klar\u0131n kayna\u011f\u0131n\u0131n ve nedenlerinin tespiti ve hastal\u0131klar i\u00e7in yeni ve etkili tedavi y\u00f6ntemlerinin geli\u015ftirilmesi, insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na dair potansiyel risklerin tespiti gibi alanlarda kullan\u0131lmas\u0131 sebebiyle DNA incelemeleri, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde olduk\u00e7a \u00f6nemli bir yer te\u015fkil etmekte ve \u00f6nemi her ge\u00e7en g\u00fcn artmaktad\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde baz\u0131 \u00fclkeler adli, sosyobilimsel ve t\u0131bbi alanlarda kullan\u0131lmak \u00fczere DNA veritabanlar\u0131 olu\u015fturmakta ve bu veritabanlar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla edinilen bilgiler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda mevcut sorunlara \u00e7\u00f6z\u00fcm aramaktad\u0131r. \u00dclkemizde ise bir \u00e7ok kanun tasar\u0131s\u0131[10]<\/a> haz\u0131rlanm\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen mevzuat\u0131m\u0131zda DNA veritabanlar\u0131na ili\u015fkin hen\u00fcz bir d\u00fczenleme bulunmamaktad\u0131r. Kanaatimizce ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00e7a\u011f\u0131n ko\u015fullar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nacak oldu\u011funda bu y\u00f6ndeki kanunsal bo\u015flu\u011fu dolduracak bir yasal d\u00fczenleme yap\u0131lmas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n

 <\/p>\n

DNA\u2019n\u0131n Kan\u0131t Olma \u00d6zelli\u011fi<\/strong><\/p>\n

Yukar\u0131da da ifade edildi\u011fi \u00fczere DNA t\u00fcm canl\u0131larda ayn\u0131 n\u00fckletotitlerden olu\u015fmaktad\u0131r. Buna ra\u011fmen canl\u0131lar aras\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131klar n\u00fckleotitlerin DNA \u00fczerindeki say\u0131lar\u0131 ve dizili\u015flerinden kaynaklanmaktad\u0131r. Bir insan\u0131n kan, deri, g\u00f6z, sperm veya t\u00fck\u00fcr\u00fck h\u00fccresi farketmeksizin t\u00fcm h\u00fccrelerindeki DNA ayn\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca insanlar\u0131n DNA dizileri de %99,9 oran\u0131nda benzerlik g\u00f6stermektedir. Arta kalan %0.1\u2019lik oran g\u00fcn\u00fcm\u00fczde d\u00fcnya \u00fczerindeki yakla\u015f\u0131k 8 milyar insan\u0131 birbirlerinden farkl\u0131 k\u0131lan, ki\u015fisel kimliklerini olu\u015fturan farkl\u0131l\u0131kt\u0131r. Tek yumurta ikizleri hari\u00e7 her insan\u0131n kendisine m\u00fcnhas\u0131r bir genetik yap\u0131s\u0131 vard\u0131r. Hi\u00e7bir insan\u0131n genetik yap\u0131s\u0131 birbiriyle ayn\u0131 de\u011fildir. Bu durum parmak izindeki duruma benzetilmi\u015f ve DNA parmak izi olarak adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu ke\u015fiflerle beraber DNA incelemesi ispat hukukunun en \u00f6nemli unsurlar\u0131ndan biri haline gelmi\u015ftir.[11]<\/a><\/p>\n

\u0130nsanlar\u0131n biyolojik bilgileri, DNA yap\u0131s\u0131 i\u00e7erisinde ikili sarmal yap\u0131 halinde kodlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu sarmallardan birisi anneden, di\u011feri babadan gelir ve b\u00f6ylece genetik \u00f6zelliklerin de yar\u0131s\u0131 anneden, di\u011fer yar\u0131s\u0131 da babadan \u00e7ocu\u011fa ge\u00e7er. K\u0131sacas\u0131 \u00e7ocuklar, anne ve babalar\u0131 ile ortak genlere sahip olurlar. Analiz s\u0131ras\u0131nda incelenen bu gen b\u00f6lgelerinin ayn\u0131 olmas\u0131 durumunda \u00e7ocuk ile anne veya babas\u0131 aras\u0131nda biyolojik ba\u011f bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131 tespit edilir.[12]<\/a><\/p>\n

\u0130nsanlar\u0131n DNA yap\u0131lar\u0131n\u0131n birbirlerinden farkl\u0131 olmas\u0131 ve DNA teknolojisindeki geli\u015fmelerle birlikte bu farkl\u0131l\u0131klar\u0131n tespit edilebilir hale gelmesi sonucu \u00f6zellikle muhakeme hukukunca profesyonelce i\u015flenmi\u015f cinayetler, cinsel sald\u0131r\u0131lar gibi \u00e7\u00f6z\u00fclmekte zorlan\u0131lan olaylar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc kolayla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

DNA\u2019n\u0131n \u0130ncelenmesi ve \u0130ncelenmesindeki \u00d6nemli Kriterler<\/strong><\/p>\n

DNA incelemesine konu olan biyolojik materyallere; kan ve kan lekeleri, meni ve meni lekeleri, dokular, h\u00fccreler, kemikler, organlar, sa\u00e7 k\u0131llar\u0131, idrar, t\u00fck\u00fcr\u00fck ve t\u00fck\u00fcr\u00fck lekeleri gibi biyolojik veriler \u00f6rnek olarak g\u00f6sterilebilir. G\u00f6zya\u015f\u0131 ve serum ve \u00e7ekirdek h\u00fccresi olmayan di\u011fer v\u00fccut s\u0131v\u0131lar\u0131 DNA incelemesi i\u00e7in uygun de\u011fildir. DNA\u2019n\u0131n delil haline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclebilmesi ad\u0131na farkl\u0131 bran\u015flardan uzman ki\u015filerin dikkatli bir \u00e7al\u0131\u015fma y\u00fcr\u00fctmesi gerekmektedir.[13]<\/a><\/p>\n

DNA\u2019n\u0131n \u00fczerindeki bireysel farkl\u0131l\u0131klar\u0131n tespit edildi\u011fi y\u00f6nteme DNA parmak izi incelemesi denilmektedir. Olay\u0131n meydana geli\u015f \u015fekli, delillerin niteli\u011fi ve cevab\u0131 aranan sorular\u0131n \u00f6zelliklerine g\u00f6re elde edilen DNA \u00fczerinde hangi inceleme y\u00f6nteminin ger\u00e7ekle\u015ftirilece\u011fi belirlenmektedir. Bu incelemeler genel olarak otozomal str analizleri, y str analizleri, x str analizleri ve mitokondriyal DNA de\u011fi\u015fken b\u00f6lgelerinin sekanslanmas\u0131 olarak ifade edilmektedir. DNA elde edildikten sonra kalite ve miktar a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirilir ve yeterli g\u00f6r\u00fcl\u00fcrse cevab\u0131 aranan sorular\u0131n cevapland\u0131r\u0131lmas\u0131na y\u00f6nelik olarak DNA profili ortaya konulur. Bu profil \u00e7e\u015fitli yollarla al\u0131nan ba\u015fka profiller ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r ve sonu\u00e7lar yorumlanarak bir rapor haline getirilir.[14]<\/a><\/p>\n

DNA incelenmesi s\u0131ras\u0131ndaki \u00f6nemli kriterlerden ilki elde edilen DNA\u2019n\u0131n korunmas\u0131d\u0131r. Bu koruma yoluyla sahte DNA delili \u00fcretilmemesi, elde edilen DNA\u2019n\u0131n bozulmamas\u0131 sa\u011flanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r. DNA, nakil ve depolama s\u0131ras\u0131nda kuru bir ortamda ve oda s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131nda muhafaza edilmeli, ka\u011f\u0131t bir torbaya veya zarfa konulmal\u0131, a\u011fz\u0131 s\u0131k\u0131ca kapat\u0131larak m\u00fch\u00fcrlenmeli, tutuldu\u011fu yer ile ilgili numaraland\u0131rma ve tasnif do\u011fru yap\u0131lmal\u0131 ve g\u00f6zetim alt\u0131nda tutulmal\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca bu teknoloji yoluyla elde edilen verilerin kopyalanmamas\u0131 ve ba\u015fka ama\u00e7lar u\u011fruna k\u00f6t\u00fcniyetli \u015fekilde kullan\u0131lmamas\u0131 ad\u0131na da gerekli \u00f6nlemlerin al\u0131nmas\u0131 gerekmektedir.[15]<\/a><\/p>\n

DNA incelemesi sonucunda haz\u0131rlanan rapor bir\u00e7ok anlamda \u00f6nem ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131ndan DNA incelemesi ve bu husustaki rapor tanzimi konunun uzman\u0131 ki\u015filer taraf\u0131ndan yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bu ki\u015filer Adli T\u0131p Kurumu, Polis Kriminal Laboratuvar\u0131 personelleri olabilece\u011fi gibi \u00fcniversitelerin bu konuyla ilgili ana bilim dallar\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan ki\u015filer de olabilir. M\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcde bu ki\u015filerin uzmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kan\u0131tlayan belgelerin mevcut olmas\u0131 aranmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

DNA incelemesi yap\u0131l\u0131rken mevcut teknik imkanlar\u0131n elveri\u015flili\u011fi de bir di\u011fer \u00f6nemli husustur. Bu kapsamda DNA testi yapacak \u00f6zel veya resmi merkezler i\u00e7in teknik a\u00e7\u0131dan standart kriterler getirilmelidir. Bu inceleme i\u00e7in gerekli cihazlar\u0131n pahal\u0131 olmas\u0131 nedeniyle daha az maliyetli cihazlar kullan\u0131larak verilecek raporlar adli hatalara neden olabilecektir.<\/p>\n

DNA incelemesi sonucundaki raporun mant\u0131k kurallar\u0131na uygun olmas\u0131 gerekmektedir. Rapor mant\u0131k kurallar\u0131na ayk\u0131r\u0131 olmamal\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin cinayet ve \u0131rza ge\u00e7me su\u00e7u ile su\u00e7lanan A\u2019n\u0131n olay an\u0131nda ba\u015fka bir yerde oldu\u011funun ispatlanmas\u0131 durumunda olay yerinde bulunan doku \u00f6rneklerinin A\u2019ya ait oldu\u011funa ili\u015fkin DNA testi sonucuna \u015f\u00fcpheyle yakla\u015f\u0131lmas\u0131 gerekmektedir. Bu halde klasik mant\u0131\u011fa g\u00f6re \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc durumun imkans\u0131zl\u0131\u011f\u0131 s\u00f6z konusu olacakt\u0131r.[16]<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

TIP HUKUKU I\u015eI\u011eINDA DNA \u0130NCELEMES\u0130N\u0130N HUKUK VE CEZA YARGILAMASINDAK\u0130 YER\u0130<\/strong><\/p>\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fczde d\u00fcnyan\u0131n bir\u00e7ok \u00fclkesinde DNA profilleri adli makamlar ve bilim insanlar\u0131n\u0131n i\u015fbirli\u011fi i\u00e7erisinde ceza ve hukuk yarg\u0131lamalar\u0131n\u0131n sonuca ula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131nda g\u00fcvenilir delil sa\u011flama arac\u0131 olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r. Nesep tayininden \u00e7e\u015fitli cinayet vakalar\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne kadar bir\u00e7ok uyu\u015fmazl\u0131k do\u011frudan DNA incelemesinin konusunu olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/p>\n

DNA incelemesi gerek hukuk gerekse ceza yarg\u0131lamas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00fcy\u00fck \u00f6nem te\u015fkil etmektedir. Ceza yarg\u0131lama sistemimiz a\u00e7\u0131s\u0131ndan delil serbestli\u011fi ve hakimin delilleri serbest\u00e7e takdir etme yetkisi mevcuttur ve bu kapsamda akla, mant\u0131\u011fa ve bilime ayk\u0131r\u0131 olmayan her t\u00fcrl\u00fc delilden yararlan\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.[17]<\/a> DNA incelemesi sonucu elde edilen veriler de bu kapsamda de\u011ferlendirilmekte ve ceza davalar\u0131nda kuvvetli bir ispat arac\u0131 olarak kabul edilmektedir.<\/p>\n

DNA incelemeleri sonucu elde edilen veriler hukuki fiillere ili\u015fkin olarak kullan\u0131ld\u0131klar\u0131 zaman ceza davalar\u0131ndaki gibi hukuk davalar\u0131nda da \u00f6nemli bir yere sahip olacaklard\u0131r. DNA incelemesi sonucu elde edilen verilerin de\u011ferlendirilmesi ve bu incelemeye ba\u015fvurulup ba\u015fvurulmamas\u0131 konusunda ceza ve hukuk yarg\u0131lamas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan farkl\u0131l\u0131klar\u0131n bulundu\u011fu ifade edilebilir. \u00d6zellikle soyba\u011f\u0131na ili\u015fkin davalarda hukukumuzda birbirleriyle \u00e7eli\u015ftikleri ifade edilen iki kanun maddesi s\u0131kl\u0131kla tart\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Bunlar T\u00fcrk Medeni Kanunu\u2019nun (TMK) 284. maddesi ile Hukuk Muhakemeleri Kanunu\u2019nun (HMK) 292. maddesidir. TMK 284. maddesi uyar\u0131nca;<\/p>\n

\u2018\u2019Soyba\u011f\u0131na ili\u015fkin davalarda, a\u015fa\u011f\u0131daki kurallar sakl\u0131 kalmak kayd\u0131yla Hukuk Usul\u00fc Muhakemeleri Kanunu uygulan\u0131r: <\/em><\/p>\n

    \n
  1. H\u00e2kim madd\u00ee olgular\u0131 re’sen ara\u015ft\u0131r\u0131r ve kan\u0131tlar\u0131 serbest\u00e7e takdir eder. <\/em><\/li>\n
  2. Taraflar ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015filer, soyba\u011f\u0131n\u0131n belirlenmesinde zorunlu olan ve sa\u011fl\u0131klar\u0131 y\u00f6n\u00fcnden tehlike yaratmayan ara\u015ft\u0131rma ve incelemelere r\u0131za g\u00f6stermekle y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcrler. Daval\u0131, h\u00e2kimin \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc ara\u015ft\u0131rma ve incelemeye r\u0131za g\u00f6stermezse, h\u00e2kim, durum ve ko\u015fullara g\u00f6re bundan beklenen sonucu, onun aleyhine do\u011fmu\u015f sayabilir.\u2019\u2019<\/em><\/li>\n<\/ol>\n

    HMK\u2019nin 292. maddesi uyar\u0131nca ise;<\/p>\n

    \u2018\u2019(1) Uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc bak\u0131m\u0131ndan zorunlu ve bilimsel verilere uygun olmak, ayr\u0131ca sa\u011fl\u0131k y\u00f6n\u00fcnden bir tehlike olu\u015fturmamak \u015fart\u0131yla, herkes, soyba\u011f\u0131n\u0131n tespiti amac\u0131yla v\u00fccudundan kan veya doku al\u0131nmas\u0131na katlanmak zorundad\u0131r. Hakl\u0131 bir sebep olmaks\u0131z\u0131n bu zorunlulu\u011fa uyulmamas\u0131 h\u00e2linde, h\u00e2kim incelemenin zor kullan\u0131larak yap\u0131lmas\u0131na karar verir.<\/em><\/p>\n

    (2) \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015fi tan\u0131kl\u0131ktan \u00e7ekinme hakk\u0131 bulundu\u011funu ileri s\u00fcrerek bu y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckten ka\u00e7\u0131namaz.\u2019\u2019 <\/em>denilmektedir.<\/p>\n

    Doktrinde bu konudaki tart\u0131\u015fmal\u0131 husus, \u00fczerinde DNA incelemesi yap\u0131lacak ki\u015finin r\u0131zas\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 durumlarda s\u00f6z konusu DNA incelemesinin HMK m.292 uyar\u0131nca incelemenin zor kullan\u0131larak yap\u0131lmas\u0131 ve TMK m.284 uyar\u0131nca bu DNA incelemesinden beklenen sonucun incelemeye izin vermeyen ki\u015finin aleyhine do\u011fmu\u015f gibi sonu\u00e7 do\u011furmas\u0131 h\u00fck\u00fcmleri aras\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131kt\u0131r. Doktrinde bir\u00e7ok farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f olmakla birlikte bizim de kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131m\u0131z esasen kabul edilen g\u00f6r\u00fc\u015f HMK\u2019n\u0131n 292. maddesinin TMK\u2019n\u0131n 284. maddesini z\u0131mnen ilga etti\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcd\u00fcr.[18]<\/a> Bu g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re bu iki d\u00fczenleme birbirleriyle \u00e7eli\u015fti\u011finden sonraki kanun HMK \u00f6nceki kanun TMK\u2019deki d\u00fczenlemeyi ortadan kald\u0131rmaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla bu davalarda uygulanmas\u0131 gereken d\u00fczenleme HMK\u2019n\u0131n 292. Maddesidir.[19]<\/a><\/p>\n

    Nitekim Yarg\u0131tay\u2019\u0131n da yerle\u015fik i\u00e7tihatlar\u0131 bu do\u011frultudad\u0131r. Yarg\u0131tay Hukuk Genel Kurulu bir karar\u0131nda;<\/p>\n

    \u201cMadde gerek\u00e7esinde de; “…uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc bak\u0131m\u0131ndan, davan\u0131n taraflar\u0131 yan\u0131nda \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015filer de, zorunluluk halinde, bilimsel verilere uygun olmak, sa\u011fl\u0131k y\u00f6n\u00fcnden bir tehlike olu\u015fturmamak ko\u015fuluyla, v\u00fccutlar\u0131ndan kan veya doku al\u0131nmas\u0131na katlanmak zorundad\u0131rlar. \u0130\u015fin \u00f6nemi dikkate al\u0131narak b\u00f6yle bir zorunluluk \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015filerin tan\u0131kl\u0131ktan \u00e7ekinme haklar\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrerek bu y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckten ka\u00e7\u0131nma yolu da kapat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.” denilerek, bu nitelikteki davalarda soyba\u011f\u0131n\u0131n tespiti i\u00e7in v\u00fccuttan kan veya doku al\u0131nmas\u0131na katlanma zorunlulu\u011fu a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde d\u00fczenlenmi\u015ftir. Yerel mahkemece, test yapt\u0131rmaktan ka\u00e7\u0131nan daval\u0131 hakk\u0131nda TMK’n\u0131n 284\/2. maddesi uyar\u0131nca incelemeden beklenen sonucun onun aleyhine do\u011fmu\u015f oldu\u011fu kabul edilerek karar verildi\u011fi belirtilmi\u015f ise de az yukar\u0131da a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131 \u00fczere TMK’ya g\u00f6re sonraki kanun durumunda olan HMK’nda soyba\u011f\u0131n\u0131n tespiti i\u00e7in yap\u0131lacak inceleme hakk\u0131nda \u00f6zel bir d\u00fczenleme yap\u0131lm\u0131\u015f ve bu t\u00fcr davalarda i\u015fin \u00f6nemine binaen kan veya doku al\u0131nmas\u0131na katlanma zorunlulu\u011fu getirilmi\u015ftir. Hal b\u00f6yle olunca, kamu d\u00fczenine ili\u015fkin olan babal\u0131k iddias\u0131 hakk\u0131nda do\u011fru sonucun elde edilebilmesi i\u00e7in sonraki kanun olan ve \u00f6zel d\u00fczenleme i\u00e7eren HMK’n\u0131n 292. maddesi h\u00fckm\u00fcn\u00fcn uygulanmas\u0131 ve al\u0131nacak rapor do\u011frultusunda bir karar verilmesi gerekmektedir.<\/strong>\u201d <\/em>\u015feklinde h\u00fck\u00fcm kurmu\u015ftur.[20]<\/a><\/p>\n

    \u00d6zetlemek gerekirse ceza ve hukuk yarg\u0131lamas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan Yarg\u0131tay i\u00e7tihatlar\u0131 da de\u011ferlendirildi\u011finde uygulamada bir fark bulunmamaktad\u0131r. Maddi olay\u0131n ayd\u0131nlat\u0131lmas\u0131 ve durumun tespitinin kamu yarar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan gerekli g\u00f6r\u00fclmesi durumunda DNA incelemesi i\u00e7in ki\u015filerin v\u00fccut dokunulmazl\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131na m\u00fcdahale edilebilece\u011fi benimsenmi\u015ftir.<\/p>\n

    Ceza ve hukuk yarg\u0131lamas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 gereken bir di\u011fer husus ise DNA incelemesi yap\u0131lmas\u0131n\u0131n zorunlu olup olmad\u0131\u011f\u0131 hususudur. Yarg\u0131tay\u2019\u0131n yerle\u015fik i\u00e7tihatlar\u0131 de\u011ferlendirildi\u011finde bu konuda maddi ger\u00e7e\u011fe ula\u015f\u0131lmas\u0131 ad\u0131na DNA incelemesi gereken durumlarda Yarg\u0131tay’\u0131n DNA incelemesinin yap\u0131lmas\u0131n\u0131 zorunlu tutmakta oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclecektir.[21]<\/a> Yarg\u0131tay gerekli durumlarda DNA incelemesinin yap\u0131lmamas\u0131n\u0131 eksik kovu\u015fturma kapsam\u0131nda de\u011ferlendirerek bozma sebebi oldu\u011funu kararlar\u0131nda ifade etmi\u015ftir.<\/p>\n

    Yarg\u0131tay 6.C.D. 2013\/23202 E., 2016\/3192 K., 11.04.2016 tarihli karar\u0131nda:<\/p>\n

    \u2018\u2019<\/em>Tutana\u011fa g\u00f6re; polis merkezine yap\u0131lan ihbar \u00fczerine, olay yerine gidildi\u011finde kat\u0131lan\u0131n pencereden bak\u0131c\u0131n\u0131n ellerini ve ayaklar\u0131n\u0131 ba\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi\u011fi, evin i\u00e7inde yap\u0131lan tespitte, televizyonun sesinin a\u00e7\u0131k oldu\u011fu, kat\u0131lan\u0131n bo\u011faz\u0131n\u0131n e\u015farpla, d\u0131\u015f\u0131n\u0131n koli band\u0131 ile ba\u011fland\u0131\u011f\u0131n\u0131n tespit edildi\u011fi, \u0130stanbul Emniyet M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc Kriminal Laboratuvar\u0131ndan al\u0131nan 19.12.2008 g\u00fcn ve B\u0130Y 2008\/4832 Uzmanl\u0131k raporuna g\u00f6re, olay yerinden ele edilen 1, 1a, 1b, 1c, 1d delil nolu 5 adet sigara izmariti \u00fczerinden yap\u0131lan DNA incelemesinde, elde edilen genotip bulgular\u0131n bir erkek ve bir bayan \u015fahsa ait oldu\u011funun anla\u015f\u0131lmas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda; \u00f6ncelikle olay mahallinde bulunan sigara izmaritlerinden ele edilen DNA’n\u0131n san\u0131klar\u0131n DNA’s\u0131 ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131, san\u0131klar\u0131n olay tarihinde kulland\u0131klar\u0131 cep telefonu numaralar\u0131n\u0131n tespit edilerek, bu numaralar\u0131n olay tarihinde hangi baz istasyon ve\/veya istasyonlar\u0131ndan sinyal verdikleri ve bu baz istasyon ve\/veya istasyonlar\u0131n\u0131n olay yerine uzakl\u0131\u011f\u0131 da belirlenip, sonucuna g\u00f6re san\u0131klar\u0131n hukuki durumunun tayin ve takdiri gerekirken eksik kovu\u015fturma ile yerinde ve yeterli olmayan gerek\u00e7e ile yaz\u0131l\u0131 \u015fekilde h\u00fck\u00fcm kurulmas\u0131 bozmay\u0131 gerektirmi\u015ftir.\u2019\u2019<\/em><\/p>\n

    \u015feklinde h\u00fck\u00fcm kurmu\u015f ve DNA incelemesi yap\u0131lmamas\u0131 sebebiyle bozma karar\u0131 vermi\u015ftir.<\/p>\n

    Yarg\u0131tay Hukuk Genel Kurulu da 2022\/683 E., 2023\/832 K., 20.09.2023 tarihli karar\u0131nda soyba\u011f\u0131 ve miras hukukunu ilgilendiren n\u00fcfus davalar\u0131nda davan\u0131n ispat\u0131 i\u00e7in sunulan delillerle yetinilmemesi gerekti\u011fini ve kimliklendirme i\u00e7in DNA testi yap\u0131lmas\u0131n\u0131n zorunlu oldu\u011funu ifade etmi\u015ftir.<\/p>\n

    \u2018\u2019<\/em>Uyu\u015fmazl\u0131k; n\u00fcfus kayd\u0131n\u0131n d\u00fczeltilmesi amac\u0131yla a\u00e7\u0131lan eldeki davada, derece mahkemelerince toplanan delillerin yeterli olup olmad\u0131\u011f\u0131, toplanan delillerin yan\u0131nda DNA incelemesi yap\u0131lmas\u0131n\u0131n da gerekip gerekmedi\u011fi noktas\u0131nda toplanmaktad\u0131r. Eldeki davada; daval\u0131 …’n\u0131n kayden annesi olarak g\u00f6r\u00fcnen … taraf\u0131ndan do\u011furulmad\u0131\u011f\u0131 ileri s\u00fcr\u00fclerek anne ad\u0131n\u0131n d\u00fczeltilmesi istemli dava a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131, \u0130lk Derece Mahkemesince davan\u0131n usulden reddine karar verildi\u011fi, B\u00f6lge Adliye Mahkemesince de dosyada usuli bir eksiklik bulunmad\u0131\u011f\u0131 ve toplanan delillere g\u00f6re davan\u0131n ispat edildi\u011fi gerek\u00e7esi ile davan\u0131n kabul\u00fcne karar verildi\u011fi, \u00d6zel Dairenin ise toplanan delillerin yan\u0131nda DNA incelemesinin de yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi gerek\u00e7esiyle h\u00fckm\u00fc bozdu\u011fu anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Yerle\u015fik Yarg\u0131tay i\u00e7tihatlar\u0131na g\u00f6re, soyba\u011f\u0131n\u0131 ve miras hukukunu ilgilendirmeyen n\u00fcfus kayd\u0131n\u0131n d\u00fczeltilmesine ili\u015fkin davalarda mahkemece t\u00fcm delillerin toplanmas\u0131 ve tan\u0131klar\u0131n dinlenmesinden sonra dahi sonuca ula\u015f\u0131lamamas\u0131 h\u00e2linde DNA incelemesi yapt\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekirken, soyba\u011f\u0131 ve miras hukukunu ilgilendiren n\u00fcfus davalar\u0131nda davan\u0131n ispat\u0131 i\u00e7in sunulan delillerle yetinilmeyip, kimliklendirme i\u00e7in DNA testi yap\u0131lmas\u0131 zorunludur.\u2019\u2019[22]<\/strong><\/a><\/em><\/p>\n

    Yarg\u0131lama makam\u0131 taraf\u0131ndan DNA incelemesi sonucu olu\u015fturulan raporun nas\u0131l de\u011ferlendirilece\u011fi de \u00f6nem te\u015fkil etmektedir. DNA incelemesi sonucu olu\u015fturulan bilirki\u015fi raporu bilimsel bir m\u00fctalaad\u0131r. S\u00f6z konusu raporun bilimsel bir m\u00fctalaa olmas\u0131 yarg\u0131lama makam\u0131n\u0131 mutlak olarak ba\u011flad\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmedi\u011fi gibi yarg\u0131c\u0131n bu delili de takdir etmesi gerekmektedir. Buradaki takdir yetkisinin kapsam\u0131 DNA incelemesi s\u00fcrecinin etkin, bilimsel kriterlere ve hukuka uygun \u015fekilde y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcp y\u00fcr\u00fct\u00fclmedi\u011finin denetlenmesi olarak ifade edilmektedir.[23]<\/a> Bu kapsamda yarg\u0131lama makam\u0131 DNA incelemesi s\u00fcrecinin uzman ki\u015filer taraf\u0131ndan yap\u0131l\u0131p yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, teknik olanaklar\u0131n elveri\u015fli olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, inceleme \u015feklinin uluslararas\u0131 benimsenmi\u015f y\u00f6ntemlerle yap\u0131l\u0131p yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, inceleme s\u0131ras\u0131nda gerekli \u00f6zen ve dikkatin sergilendi\u011fini, elde edilen bulgular\u0131n elveri\u015fli ko\u015fullarda saklan\u0131p saklanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, olu\u015fturulan raporun mant\u0131\u011fa uygunlu\u011funu, s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde herhangi bir hile,hata veya insan m\u00fcdahalesinin bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 takdir edecektir.<\/p>\n

    DNA incelemesi sonucu elde edilen veriler yarg\u0131laman\u0131n yenilenmesi a\u015famas\u0131nda da bir\u00e7ok etkiye yol a\u00e7abilecektir. Maddi anlamda kesin h\u00fckm\u00fcn amac\u0131 ki\u015filer aras\u0131ndaki uyu\u015fmazl\u0131klar\u0131n kesin \u015fekilde \u00e7\u00f6z\u00fcme ula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. Bu kapsamda devletin ve ki\u015filerin yarar\u0131 s\u00f6z konusudur. Ancak baz\u0131 durumlarda, yarg\u0131lama s\u00fcrecinde meydana gelen \u00f6nemli yanl\u0131\u015fl\u0131klar kesin h\u00fckm\u00fcn yeniden g\u00f6zden ge\u00e7irilmesi ve ayn\u0131 uyu\u015fmazl\u0131k hakk\u0131nda yeni bir h\u00fck\u00fcm verilmesi ihtiyac\u0131n\u0131 do\u011furmaktad\u0131r. Bu kapsamda hukuk yarg\u0131lamas\u0131nda HMK m.375\u2019teki ko\u015fullar olu\u015fmas\u0131 durumunda yarg\u0131laman\u0131n iadesi, ceza yarg\u0131lamas\u0131nda CMK m.311\u2019deki ko\u015fullar olu\u015fmas\u0131 durumunda yarg\u0131laman\u0131n yenilenmesi s\u00f6z konusu olabilecektir.[24]<\/a> Ceza yarg\u0131lamas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli husus ise m.311 kapsam\u0131nda yarg\u0131laman\u0131n yenilenmesinin ancak san\u0131k lehine olan durumlarda uygulanabilecek ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir kanun yolu oldu\u011fudur.<\/p>\n

    \u00a0<\/strong><\/p>\n

    DNA Veri Tabanlar\u0131<\/strong><\/p>\n

    DNA incelemesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011finilmesi gereken \u00f6nemli bir husus ise DNA veri tabanlar\u0131d\u0131r. DNA veri tabanlar\u0131 her ge\u00e7en g\u00fcn d\u00fcnya \u00fczerinde daha da yayg\u0131nla\u015fmakta ve depolad\u0131klar\u0131 DNA materyali say\u0131s\u0131 artmaktad\u0131r. Bunun gereklili\u011fi \u00fczerinde ciddi tart\u0131\u015fmalar devam etmektedir. Bir taraftan devletin su\u00e7lar\u0131n ayd\u0131nlat\u0131lmas\u0131 g\u00f6revini gerekti\u011fi gibi yapabilmesi ad\u0131na DNA veri tabanlar\u0131n\u0131n yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclse de di\u011fer taraftan ki\u015filerin mahremiyet hakk\u0131n\u0131n zedelenece\u011fi endi\u015fesi devam etmektedir. Bu kapsamda elde edilen verilerin depolanmas\u0131 ve imhas\u0131 i\u00e7in belirli kriterlerin belirlenmesi gereklili\u011fi do\u011fmaktad\u0131r. Farkl\u0131 \u00fclkelerin farkl\u0131 uygulamalar\u0131 olmakla beraber g\u00fcn\u00fcm\u00fczde halen bu konudaki y\u00f6ntemler tart\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r.[25]<\/a><\/p>\n

    DNA veri tabanlar\u0131n\u0131n ceza adaleti sistemindeki i\u015flevleri g\u00f6zetildi\u011finde maddi ger\u00e7e\u011fe ula\u015f\u0131lmas\u0131 ve su\u00e7la m\u00fccadele i\u00e7in DNA veri tabanlar\u0131n\u0131n olu\u015fturulmas\u0131n\u0131n gerekli oldu\u011fu s\u00f6ylenebilecektir. Fakat, bu t\u00fcr veritabanlar\u0131n\u0131n olu\u015fturulmas\u0131, \u00f6zellikle mahremiyetle ilgili baz\u0131 endi\u015felerin de giderilmesi \u015fart\u0131yla sa\u011flanmal\u0131d\u0131r. Bu kapsamda da su\u00e7la m\u00fccadele ve ki\u015fi mahremiyeti aras\u0131ndaki dengenin g\u00f6zetilmesi gerekmektedir. DNA veri tabanlar\u0131n\u0131n DNA mahremiyetini ihlal edip etmedi\u011fi tart\u0131\u015f\u0131lsa da bu konudaki sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc orant\u0131l\u0131l\u0131k ilkesi \u00e7er\u00e7evesinde ger\u00e7ekle\u015ftirilmelidir.[26]<\/a><\/p>\n

    Devletin su\u00e7lar\u0131 \u00e7\u00f6zme y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc bulunmaktad\u0131r. Bu bak\u0131mdan bir me\u015fru ama\u00e7 mevcut olabilir. \u00d6te yandan veri taban\u0131na sahip olman\u0131n otomatik olarak bireysel haklara ayk\u0131r\u0131 oldu\u011funu s\u00f6ylemek g\u00fc\u00e7t\u00fcr. Olu\u015fturulan veri taban\u0131 belirli ilkeler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda sistematik bir \u015fekilde orant\u0131l\u0131l\u0131k ilkesi kapsam\u0131nda ve ki\u015fi mahremiyeti zedelenmeyecek \u015fekilde kullan\u0131labilir.[27]<\/a><\/p>\n

     <\/p>\n

    \u2018\u2019A\u0130HM\/S. ve Marper\/Birle\u015fik Krall\u0131k \u2013 30562\/04, Karar: 4.12.2008<\/strong><\/p>\n

    Ba\u015fvuruculara kar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fclen ceza soru\u015fturma ve yarg\u0131lamalar\u0131n\u0131n takipsizlik ve beraat kararlar\u0131yla sonu\u00e7lanmas\u0131ndan sonra al\u0131nan parmak izleri ile DNA verilerinin muhafazas\u0131: \u0130hlal Olaylar: Polis ve cezada deliller hakk\u0131ndaki 1984 yasas\u0131n\u0131n (\u00ab 1984 yasas\u0131 \u00bb) 64. maddesine g\u00f6re, bir su\u00e7 i\u015fledi\u011finden \u015f\u00fcphelenen bir kimseden al\u0131nan parmak izleriyle DNA e\u015fantiyonlar\u0131, san\u0131k hakk\u0131ndaki ceza soru\u015fturmas\u0131 veya yarg\u0131lamas\u0131 takipsizlik veya beraatla sonu\u00e7lansa bile, zaman s\u0131n\u0131rlamas\u0131 olmadan muhafaza edilebilinir. Bu davada, iki ba\u015fvurucu su\u00e7 i\u015flemekle itham edilmi\u015f ancak mahk\u00fbm olmam\u0131\u015flard\u0131. 11 ya\u015f\u0131nda bir k\u00fc\u00e7\u00fck olan birinci ba\u015fvurucu tecav\u00fcze te\u015febb\u00fcs su\u00e7lamas\u0131ndan beraat etmi\u015f; e\u015fini taciz etmekten san\u0131k ikinci ba\u015fvurucuya kar\u015f\u0131 a\u00e7\u0131lan soru\u015fturma ise e\u015flerin bar\u0131\u015fmas\u0131 sonucunda takipsizlik karar\u0131yla sonu\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r. Mahk\u00fbm olmad\u0131klar\u0131ndan dolay\u0131 her bir ba\u015fvurucu kendilerinden al\u0131nan parmak izleriyle DNA e\u015fantiyonlar\u0131n\u0131n yok edilmesini istemi\u015f, ancak polis bu talepleri reddetmi\u015ftir. Ba\u015fvurucular dava a\u00e7m\u0131\u015fsa da polisin ret kararlar\u0131 mahkemeler taraf\u0131ndan onaylanm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7o\u011funluk ad\u0131na Lordlar Kamaras\u0131\u2019n\u0131n karar\u0131n\u0131 yazan Lord Steyn, ba\u015fvurucular\u0131n \u00f6zel hayatlar\u0131na bir m\u00fcdahale oldu\u011fu kabul edilse bile, bu m\u00fcdahalenin ger\u00e7ekten hafif oldu\u011funu ve ula\u015f\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan me\u015fru ama\u00e7la orant\u0131l\u0131 oldu\u011funu, \u00e7\u00fcnk\u00fc s\u00f6z konusu unsurlar\u0131n sadece belli bir ama\u00e7 i\u00e7in muhafaza edildi\u011fini ve kendisiyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmak i\u00e7in su\u00e7 mahalliden al\u0131nacak e\u015fantiyonlar\u0131n yoklu\u011fu durumunda bunlar\u0131n hi\u00e7bir i\u015fe yaramayaca\u011f\u0131n\u0131, ancak \u00e7ok geni\u015f bir veri taban\u0131na sahip olman\u0131n a\u011f\u0131r su\u00e7lara kar\u015f\u0131 m\u00fccadelede \u00e7ok b\u00fcy\u00fck avantajlar sa\u011flayaca\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015ftir. Hukuk: a) M\u00fcdahale: \u0130lgili ve ailesi i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir \u00f6neme sahip yeg\u00e2ne genetik bir kod d\u00e2hil, h\u00fccre e\u015fantiyonlar\u0131ndaki ki\u015fisel bilgilerin \u00e7oklu\u011fu ve niteli\u011fi ve DNA profilinin ki\u015filer aras\u0131ndaki mevcut akrabal\u0131k ba\u011flar\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131karmay\u0131 ve ilgilinin etnik k\u00f6keni hakk\u0131nda bilgi edinmeyi sa\u011flayan bir ara\u00e7 oldu\u011fu dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, ba\u015fvurucular\u0131n DNA profilleri ile h\u00fccre e\u015fantiyonlar\u0131n\u0131n muhafazas\u0131 tek ba\u015f\u0131na bunlar\u0131n \u00f6zel hayatlar\u0131na sayg\u0131 haklar\u0131na bir m\u00fcdahale olu\u015fturur. DNA profilleri ve h\u00fccre e\u015fantiyonlar\u0131na oranla parmak izlerinin muhafazas\u0131n\u0131n \u00f6zel hayat \u00fczerinde daha az bir etkisi oldu\u011fu do\u011fru olsa bile, \u2013 ilgili ki\u015fi hakk\u0131nda yeg\u00e2ne bilgiler i\u00e7eren \u2013 bu unsurlar\u0131n ilgilinin r\u0131zas\u0131 olmadan muhafazas\u0131 tarafs\u0131z veya ola\u011fan bir tedbir de\u011fil, \u00f6zel hayata sayg\u0131 hakk\u0131na bir m\u00fcdahaledir. b) Yasayla \u00f6ng\u00f6r\u00fclme: M\u00fcdahalenin demokratik bir toplumda gereklili\u011fi konusunda vard\u0131\u011f\u0131 sonu\u00e7lara bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, her ne kadar, A\u0130HM\u2019nin 1984 yasas\u0131n\u0131n 64. maddesi metninin yasan\u0131n \u201cniteli\u011fi\u201dyle ilgili \u015fartlara uyup uymad\u0131\u011f\u0131 sorusuna cevap vermesi gerekmiyorsa da, A\u0130HM e\u015fantiyon ve profillerdeki bilgilerin kullan\u0131lmas\u0131 ve muhafazas\u0131 ko\u015ful ve y\u00f6ntemleri konusunda bu maddenin yeteri kadar detayl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bu tedbirlerin kapsamlar\u0131 ve uygulanmalar\u0131yla ilgili a\u00e7\u0131k ve detayl\u0131 kurallar belirleyen ve azami baz\u0131 \u015fartlar koyan bir d\u00fczenlemenin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00e7ok \u00f6nemli oldu\u011funu not eder. c) Me\u015fru ama\u00e7: Verilerin muhafazas\u0131n\u0131n, gelecek su\u00e7lular\u0131n kimliklerinin saptanmas\u0131 konusunda sa\u011flayaca\u011f\u0131 yard\u0131mlar sayesinde, su\u00e7 i\u015flenmesinin \u00f6nlenmesi me\u015fru amac\u0131n\u0131 hedef ald\u0131\u011f\u0131 kabul edilmektedir. d) Demokratik toplumda gereklilik: A\u0130HM\u2019nin yapaca\u011f\u0131 inceleme parmak izleri, h\u00fccre e\u015fantiyonlar\u0131 ve DNA profillerinin genel olarak muhafazas\u0131n\u0131n A\u0130HS a\u00e7\u0131s\u0131ndan me\u015fru g\u00f6r\u00fcl\u00fcp g\u00f6r\u00fclemeyece\u011fi sorusunu de\u011fil, \u2013 su\u00e7 i\u015flediklerinden \u015f\u00fcphelenen ancak mahk\u00fbm olmam\u0131\u015f olan \u2013 ba\u015fvurucular\u0131n durumunda bu unsurlar\u0131n muhafazas\u0131n\u0131n me\u015fru olup olmad\u0131\u011f\u0131 sorusunu kapsamaktad\u0131r. Avrupa Konseyi\u2019nin ilgili belgelerinden ve di\u011fer s\u00f6zle\u015fmeci devletlerin y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki hukuk ve uygulamalar\u0131ndan \u00e7\u0131kan anahtar ilkelere g\u00f6re, verilerin muhafazas\u0131n\u0131n, \u00f6zellikle polis sekt\u00f6r\u00fc s\u00f6z konusu oldu\u011funda, verilerin toplanmas\u0131ndaki ama\u00e7la orant\u0131l\u0131 ve zaman s\u0131n\u0131rl\u0131 olmas\u0131 gerekmektedir. \u00c7a\u011fda\u015f bilimsel tekniklerin ceza yarg\u0131lamas\u0131 sisteminde kullan\u0131lmas\u0131na, bu tekniklerin geni\u015f bir \u015fekilde kullan\u0131lmas\u0131ndan do\u011fan avantajlar ile \u00f6zel hayat\u0131n korunmas\u0131yla ilgili temel \u00e7\u0131karlar aras\u0131nda dikkatli bir denge kurulmadan, ne pahas\u0131na olursa olsun, izin verilmi\u015f olsayd\u0131, 8. maddenin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 koruma kabul edilemez bir \u015fekilde zay\u0131flard\u0131. Yeni teknolojilerin geli\u015fiminde \u00f6nc\u00fc rol oynama iddias\u0131nda olan her \u00fclke bu alanda adil bir denge bulma \u00f6zel sorumlulu\u011funu ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Bu ba\u011flamda, A\u0130HM \u0130ngiltere ve Galler\u2019deki muhafaza yetkisinin genel ve farkl\u0131l\u0131klar\u0131 dikkate almayan bir karaktere sahip olmalar\u0131n\u0131 \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bulmaktad\u0131r. Bu \u00fclkelerde, su\u00e7un niteli\u011fi ve a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 ve \u015f\u00fcphelinin ya\u015f\u0131na bak\u0131lmaks\u0131z\u0131n veriler muhafaza edilebilmektedir. Ayr\u0131ca muhafaza zaman s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir. Beraat eden bir ki\u015fi sadece \u00e7ok s\u0131n\u0131rl\u0131 durumlarda kendisiyle ilgili verilerin ulusal veri taban\u0131ndan silinmesini ve e\u015fantiyonlar\u0131n imha edilmesini isteyebilmektedir. Muhafaza i\u00e7in ileri s\u00fcr\u00fclen gerek\u00e7enin belli kriterler \u00e7er\u00e7evesinde ba\u011f\u0131ms\u0131z bir denetimini \u00f6ng\u00f6ren hi\u00e7bir d\u00fczenleme de yoktur. Burada \u00f6zellikle kayg\u0131 verici olan, herhangi bir su\u00e7tan su\u00e7lu bulunmam\u0131\u015f ve dolay\u0131s\u0131yla su\u00e7suzluk karinesinden yararlanma haklar\u0131 olan insanlar\u0131n mahk\u00fbm olmu\u015f olan insanlarla ayn\u0131 muameleye tabi tutulmalar\u0131ndan kaynaklanan bir damgalanma riskinin mevcudiyetidir. B\u00f6yle verilerin muhafazas\u0131, \u00f6zel durumlar\u0131ndan ve geli\u015fmelerinin ve topluma entegre olmalar\u0131n\u0131n \u00f6neminden dolay\u0131, \u00f6zellikle, birinci ba\u015fvurucu gibi, k\u00fc\u00e7\u00fcklerin durumunda zararl\u0131 olabilir. Sonu\u00e7 olarak, muhafaza yetkisinin, ba\u015fvurucular\u0131n olay\u0131nda da uygulanan, farkl\u0131l\u0131klar\u0131 dikkate almayan genel niteli\u011fi bu olayda s\u00f6z konusu olan kamu \u00e7\u0131karlar\u0131yla \u00f6zel \u00e7\u0131karlar aras\u0131nda adil bir denge kurmamaktad\u0131r. Savunmac\u0131 devlet bu konuda kabul edilebilecek her t\u00fcrl\u00fc takdir pay\u0131n\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7mi\u015f durumdad\u0131r. Sonu\u00e7 olarak, s\u00f6z konusu muhafaza, ba\u015fvurucular\u0131n \u00f6zel hayatlar\u0131na sayg\u0131 haklar\u0131na orant\u0131s\u0131z bir m\u00fcdahale olu\u015fturmakta olup demokratik bir toplumda gerekli kabul edilemez. Sonu\u00e7: \u0130hlal (Oybirli\u011fiyle).\u2019\u2019<\/em><\/p>\n

    A\u0130HM\u2019nin DNA verilerinin muhafazas\u0131 ile ilgili yukar\u0131daki karar\u0131 i\u00e7erik olarak \u00f6nemlidir. Kararda kamu \u00e7\u0131karlar\u0131yla \u00f6zel \u00e7\u0131karlar aras\u0131nda bir denge kurulmas\u0131 gereklili\u011fi vurgulanm\u0131\u015f bu dengenin kurulmamas\u0131n\u0131n A\u0130HS\u2019nin 8. maddesi kapsam\u0131nda \u00f6zel hayata sayg\u0131 hakk\u0131n\u0131n ihlali niteli\u011finde oldu\u011funu ifade edilmi\u015ftir. Bu durum DNA veritabanlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan da g\u00f6zetilmesi gereken bir husustur.<\/p>\n

     <\/p>\n

    SONU\u00c7<\/strong><\/p>\n

    Tek yumurta ikizleri hari\u00e7 her insan\u0131n kendisine m\u00fcnhas\u0131r bir genetik yap\u0131s\u0131n\u0131n olmas\u0131n\u0131n ke\u015ffiyle birlikte DNA incelemesi de ispat hukukunun en \u00f6nemli unsurlar\u0131ndan biri haline gelmi\u015ftir. Bunun sonucunda \u00f6zellikle muhakeme hukukunca profesyonelce i\u015flenmi\u015f cinayetler, cinsel sald\u0131r\u0131lar gibi \u00e7\u00f6z\u00fclmekte zor olaylar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc kolayla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

    Nitekim baz\u0131 \u00fclkeler elde edilen bu verileri DNA veri tabanlar\u0131 olu\u015fturarak saklamakta ve kamu yarar\u0131na y\u00f6nelik oldu\u011funu iddia ettikleri \u00e7e\u015fitli ama\u00e7larla depolad\u0131klar\u0131 DNA verilerini ba\u015fta su\u00e7lular\u0131n tespiti olmak \u00fczere bir\u00e7ok alanda kullanmaktad\u0131r. Elbette ki bu veriler hukuka uygun olarak ve belirli kriterler \u00e7er\u00e7evesinde elde edilmelidir.<\/p>\n

    DNA incelenirken \u00f6nemli kriterlerden ilki elde edilen DNA\u2019n\u0131n korunmas\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca DNA incelemesi sonucunda haz\u0131rlanan rapor bir\u00e7ok anlamda \u00f6nem ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131ndan inceleme ve bu husustaki rapor tanzimi konunun uzman\u0131 ki\u015filer taraf\u0131ndan yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. \u0130nceleme yap\u0131l\u0131rken mevcut teknik imkanlar\u0131n elveri\u015flili\u011fi de bir di\u011fer \u00f6nemli husustur. Ayr\u0131ca inceleme sonucundaki raporun mant\u0131k kurallar\u0131na uygun olmas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n

    T\u00fcm bu hususlar\u0131n ger\u00e7ekle\u015fip hukuka uygun bir rapor olu\u015ftu\u011funu varsayacak olursak bu rapor hukuk d\u00fczeni a\u00e7\u0131s\u0131ndan delil niteli\u011findedir. \u00c7al\u0131\u015fmam\u0131zda da yer verdi\u011fimiz Yarg\u0131tay\u2019\u0131n yerle\u015fik i\u00e7tihatlar\u0131ndan da g\u00f6r\u00fclece\u011fi \u00fczere DNA incelemesi sonucu elde edilen veriler gerek ceza gerekse hukuk yarg\u0131lamas\u0131nda \u00f6nemli bir ispat arac\u0131 olarak kullan\u0131lmakta hatta gerekli durumlarda kullan\u0131lmamas\u0131 bozma gerek\u00e7esi yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

    Sonu\u00e7 olarak DNA incelemesinin ki\u015finin temel haklar\u0131na m\u00fcdahale olu\u015fturdu\u011fu a\u015fikard\u0131r. Ancak bu m\u00fcdahalenin kanuni \u00e7er\u00e7evede, me\u015fru bir ama\u00e7la yap\u0131lmas\u0131, gerekli ve orant\u0131l\u0131 olmas\u0131 kayd\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirilmesinin hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131k te\u015fkil etmeyece\u011fi ve bu kapsamda \u00fclkemizin de DNA incelemesi sonucunda elde edilen verilerin saklanmas\u0131, kullan\u0131lmas\u0131, depolanmas\u0131, yok edilmesi gibi hususlarda daha kapsaml\u0131 ve detayl\u0131 bir kanuna ihtiya\u00e7 duydu\u011fu kanaatindeyiz.<\/p>\n

     <\/p>\n

    KAYNAK\u00c7A<\/strong><\/p>\n

    Cem Akb\u0131y\u0131k\/G\u00fcl\u015fah S. Ayd\u0131n\u00a0\u00a0 \u00a0:\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u201cHukuk Muhakemeleri Kanunu m.292 Uyar\u0131nca Ki\u015filerden Soyba\u011f\u0131 Tespiti Amac\u0131yla Zor Kullan\u0131larak Kan veya Doku Al\u0131nmas\u0131n\u0131n Ki\u015filik Hakk\u0131n\u0131 \u0130hlal Edip Etmedi\u011fi Sorunu\u201d, \u0130stanbul K\u00fclt\u00fcr \u00dcniversitesi Hukuk Fak\u00fcltesi Dergisi, C. 13, S. 1, 2014, s.19 vd.<\/p>\n

     <\/p>\n

    G\u00fcrsel \u00c7etin<\/a>\/\u00a0\u0130nci Hot<\/a>\/ \u0130rem Seyal\u0131o\u011flu<\/a>\/<\/p>\n

    \u015eenel Berna Eraslan<\/a>\/Tun\u00e7 Demircan<\/a> \u00a0\u00a0\u00a0:\u00a0\u00a0\u00a0 \u2018\u2019Klonlamaya Genetik, Etik ve Hukuksal A\u00e7\u0131dan Yakla\u015f\u0131m\u2019\u2019, Adli T\u0131p Dergisi, C.21, S.2, 2007, s.31-46.<\/p>\n

     <\/p>\n

    \u0130dris Ta\u015f\u00e7an\/Dr. Suat \u00c7al\u0131\u015fkan\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0:\u00a0\u00a0\u00a0 T\u0131bbi Uygulama Hatalar\u0131 ve Hekim Su\u00e7lar\u0131, 1.bask\u0131, Yeditepe \u00dcniversitesi Yay\u0131nlar\u0131,\u00a0 \u0130stanbul, 2018.<\/p>\n

     <\/p>\n

    D. Watson\/ F.H.C. Crick\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0:\u00a0\u00a0\u00a0 “A Structure for Deoxyribose Nucleic Acid” <\/a>\u00a0Nature. 171.Cilt (4356.Say\u0131), 1953, s. 737-738.<\/p>\n

    Murat Uyumaz\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0:\u00a0\u00a0\u00a0 Soyba\u011f\u0131 Davalar\u0131nda Usule \u0130li\u015fkin H\u00fck\u00fcmler,<\/strong> 1.bs., Adalet Yay\u0131nlar\u0131, Ankara, 2015.<\/p>\n

     <\/p>\n

    Osman Ka\u015f\u0131k\u00e7\u0131\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0:\u00a0 \u00a0 \u00a0\u2018\u2019\u0130nsan Genomu Projesinin Etik A\u00e7\u0131dan De\u011ferlendirilmesi\u2019\u2019,Sa\u011fl\u0131k Hukuku Sempozyumu, Yetkin Yay\u0131nlar\u0131, Ankara, 2007.<\/p>\n

    Rahime Erba\u015f\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0:\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u2018\u2019The Tension between Genom Privacy and Criminal Justice in the Wake of DNA Databases\u2019\u2019, Ceza Hukuku ve Kriminoloji Dergisi, C.5, S.2, 2017, s.163-178.<\/p>\n

    Rahime Erba\u015f\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0:\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u2018\u2019DNA Databases For Criminal Justice System: A Pathway Towards Utopian Or Dystopian Future?\u2019\u2019, The Age of Human Rights Journal, 2022, s.331-343.<\/p>\n

    Alaeddini\/S.J.Walsh\/A. Abbas :\u00a0 \u00a0 \u00a0\u2018\u2019Forensic implications of genetic analyses from degraded DNA-a review\u2019\u2019,<\/strong> Forensic Science International:Genetics, C.4 S.3, 2010, s.148-157.<\/p>\n

    R\u0131fat Erten\/Birsen Ac\u0131r\/<\/p>\n

    Sema Ta\u015fveren \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0:\u00a0\u00a0\u00a0 \u2018\u2019Gen (Dna) Testinin \u0130spat Hukuku A\u00e7\u0131s\u0131ndan De\u011ferlendirilmesi\u2019\u2019, Ankara \u00dcniversitesi Hukuk Fak\u00fcltesi Dergisi, Say\u0131: 1 Cilt: 45, 1996, s.573-588.<\/p>\n

    Rom Harre, akt. Sinan K\u0131l\u0131\u00e7.\u00a0 \u00a0 \u00a0 :\u00a0\u00a0 B\u00fcy\u00fck Bilimsel Deneyler, Bask\u0131.8, T\u00fcbitak, Ankara, 1996.<\/p>\n

    Sanem Aksoy Duman\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 :\u00a0\u00a0 \u201cSoyba\u011f\u0131n\u0131n Belirlenmesi Bak\u0131m\u0131ndan MK m.284 ve HMK m. 292’nin De\u011ferlendirilmesi\u201d, Kazanc\u0131 Hakemli Hukuk Dergisi, C. 8, S. 95-96, 2012.<\/p>\n

    Hilal \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0: Meden\u00ee Yarg\u0131lama Hukukunda Ki\u015fisel Verilerin ve S\u0131rlar\u0131n Korunmas\u0131, On \u0130ki Levha Yay\u0131nlar\u0131, 1.bs., \u0130stanbul, 2019.<\/p>\n

    Tayfun \u00d6z\u00e7elik\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0:\u00a0\u00a0\u00a0 \u2018\u2019Adl\u00ee Ama\u00e7l\u0131 DNA Analizleri\u2019\u2019, Hacettepe T\u0131p Dergisi, C.21 S.1, Ankara, 1991 s.50-55.<\/p>\n

    Ula\u015f Baran Balo\u011flu\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 :\u00a0\u00a0\u00a0 DNA S\u0131ralar\u0131ndaki Tekrarl\u0131 \u00d6r\u00fcnt\u00fclerin Ve Potansiyel Motiflerin Veri Madencili\u011fi Y\u00f6ntemiyle \u00c7\u0131kar\u0131lmas\u0131, Y\u00fcksek Lisans Tezi, 2006, s.2-6.<\/p>\n

    Ye\u015fim Do\u011fan Alako\u00e7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0:\u00a0\u00a0\u00a0 \u2018\u2019Adli Bilimlerde DNA Analizleri\u2019\u2019, Ankara Sa\u011fl\u0131k Hizmetleri Dergisi, Cilt, 9, Say\u0131 2, Ankara, 2010, s.3-6.<\/p>\n

    Ziya G\u00f6kalp\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0:\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Felsefe Dersleri, 1.bs., \u00c7izgi Kitabevi, Konya, 2006.<\/p>\n

     <\/p>\n

    D\u0130PNOTLAR<\/strong><\/p>\n

    [1]<\/a> \u2018\u2019T\u00fcm canl\u0131lar\u0131n yap\u0131 ta\u015f\u0131n\u0131 olu\u015fturan h\u00fccrelerin hepsinde \u00e7ekirdek, \u00e7ekirdek i\u00e7inde ise DNA dizileri bulunmaktad\u0131r. DNA sarmallar\u0131 katlanarak kromozomlar\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. \u0130\u015fte bu DNA zincirlerinin belli bir uzunluktaki canl\u0131n\u0131n \u0131rsi \u00f6zelliklerini ta\u015f\u0131yan b\u00f6l\u00fcm\u00fcne gen ad\u0131 verilmektedir. B\u00fct\u00fcn canl\u0131lara kal\u0131tsal \u00f6zelliklerini veren gendir. Genler insana insan, fareye fare, kurda kurt \u00f6zelliklerini verir. B\u00fct\u00fcn canl\u0131lar i\u00e7in ayn\u0131 durum ge\u00e7erlidir. Bir canl\u0131n\u0131n ne t\u00fcr bir \u00f6zelli\u011fi var ise o \u00f6zelli\u011fi veren gendir. Bir canl\u0131ya ait b\u00fct\u00fcn genlerin bir araya gelmesi ile olu\u015fan b\u00fct\u00fcne genom denmektedir. 2003 y\u0131l\u0131nda insan genom haritas\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130nsan genomunda 30.000 adet gen s\u0131raland\u0131\u011f\u0131 saptanmakla birlikte, i\u015flevleri hen\u00fcz tam olarak anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f de\u011fildir.\u2019\u2019<\/em> Ka\u015f\u0131k\u00e7\u0131, O. \u2018\u2019\u0130nsan Genomu Projesinin Etik A\u00e7\u0131dan De\u011ferlendirilmesi\u2019\u2019, Sa\u011fl\u0131k Hukuku Sempozyumu, 15-16 May\u0131s 2006 Erzincan, Yetkin Yay\u0131nlar\u0131, s.147.<\/p>\n

    [2]<\/a> \u0130dris TA\u015eCAN, Dr. Suat \u00c7ALI\u015eKAN, T\u0131bbi Uygulama Hatalar\u0131 ve Hekim Su\u00e7lar\u0131, Yeditepe \u00dcniversitesi Yay\u0131nlar\u0131, 1.bask\u0131, \u0130stanbul, 2018, s.446.<\/p>\n

    [3]<\/a> Seyal\u0131o\u011flu, Eraslan, Hot, Demircan, \u00c7etin, \u2018\u2019Klonlamaya Genetik, Etik ve Hukuksal A\u00e7\u0131dan Yakla\u015f\u0131m\u2019\u2019, Adli T\u0131p Dergisi, C.21, S.2, 2007, s.35.<\/p>\n

    [4]<\/a> Ek Protokol\u00fcn 1. maddesi ile \u00fcretime y\u00f6nelik kopyalama yasaklanmaktad\u0131r. \u2018\u2019Bir insana genetik olarak \u00f6zde\u015f, canl\u0131 veya cans\u0131z ba\u015fka bir insan yaratmay\u0131 ama\u00e7layan herhangi bir m\u00fcdahale yasakt\u0131r\u2019\u2019. Genetik olarak \u00f6zde\u015f kavram\u0131 maddenin 2. f\u0131kras\u0131nda a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu ifade bir insan\u0131n ba\u015fka bir insanla ayn\u0131 n\u00fckleer genetik seti payla\u015fmas\u0131 anlam\u0131na gelmektedir. Di\u011fer bir yasaklama ise Bio-T\u0131p s\u00f6zle\u015fmesinin 18. maddesinde yer almaktad\u0131r. Bu h\u00fckme g\u00f6re \u2018\u2019sadece ara\u015ft\u0131rma amac\u0131yla insan embriyolar\u0131n\u0131n yarat\u0131lmas\u0131\u2019\u2019 yasaklanm\u0131\u015ft\u0131r. Tedavi ama\u00e7l\u0131 klonlama ile ilgili olarak ise herhangi bir yasak getirilmemi\u015ftir. K\u0131sacas\u0131 s\u00f6z konusu s\u00f6zle\u015fme ile \u00fcreme ama\u00e7l\u0131 klonlama yasaklansa da tedavi ama\u00e7l\u0131 klonlama hakk\u0131nda bir d\u00fczenleme yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r\u2019\u2019.<\/p>\n

    [5]<\/a> \u2018\u2019T\u00fcrkiye Cumhuriyeti H\u00fck\u00fcmeti, \u201cBiyoloji ve T\u0131bb\u0131n Uygulanmas\u0131 Bak\u0131m\u0131ndan \u0130nsan Haklar\u0131 ve \u0130nsan Haysiyetinin Korunmas\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi : \u0130nsan Haklar\u0131 ve Biyot\u0131p S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nin 36. maddesi uyar\u0131nca, S\u00f6zle\u015fmenin 20 nci maddesinin, muvafakat verme yetene\u011fi olmayan kimselerden kendisini yenileyen dokular\u0131n al\u0131nmas\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan 2 numaral\u0131 bendinin, 2238 say\u0131l\u0131 Organ ve Doku Al\u0131nmas\u0131, Saklanmas\u0131, A\u015f\u0131lanmas\u0131 ve Nakli Hakk\u0131nda Kanunun 5 inci maddesiyle uyum halinde olmamas\u0131 nedeniyle, i\u015fbu madde f\u0131kras\u0131n\u0131 uygulamamak hakk\u0131n\u0131 sakl\u0131 tutar.\u2019\u2019, 5013 numaral\u0131 Biyoloji Ve T\u0131bb\u0131n Uygulanmas\u0131 Bak\u0131m\u0131ndan \u0130nsan Haklar\u0131 Ve \u0130nsan Haysiyetinin Korunmas\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi: \u0130nsan Haklar\u0131 Ve Bi\u0307yot\u0131p S\u00f6zle\u015fmesi\u0307ni\u0307n Onaylanmas\u0131n\u0131n Uygun Bulundu\u011funa Dai\u0307r Kanun.<\/p>\n

    [6]<\/a> Protein ve N\u00fckleik Asit kavramlar\u0131 i\u00e7in bkz, Ula\u015f Baran Balo\u011flu, Dna S\u0131ralar\u0131ndaki Tekrarl\u0131 \u00d6r\u00fcnt\u00fclerin Ve Potansiyel Motiflerin Veri Madencili\u011fi Y\u00f6ntemiyle \u00c7\u0131kar\u0131lmas\u0131, Y\u00fcksek Lisans Tezi, 2006, s, 2-6.<\/p>\n

    [7]<\/a> Watson J.D., Crick F.H.C. “A Structure for Deoxyribose Nucleic Acid”<\/strong><\/a> Nature<\/em>. 171.Cilt (4356.Say\u0131), 1953, \u00a0s. 737-738.<\/p>\n

    [8]<\/a> Rom Harre, akt. Sinan K\u0131l\u0131\u00e7, B\u00fcy\u00fck Bilimsel Deneyler<\/strong>, Bask\u0131.8, T\u00fcbitak, Ankara, 1996, s.141<\/p>\n

    [9]<\/a> Rahime Erba\u015f, \u2018\u2019DNA Databases For Criminal Justice System: A Pathway Towards Utopian Or Dystopian Future?\u2019\u2019, The Age of Human Rights Journal, 2022, s.334.<\/p>\n

    [10]<\/a> https:\/\/www.ttb.org.tr\/haberarsiv_goster.php?Guid=665acfee-9232-11e7-b66d-1540034f819c<\/a><\/p>\n

    Eri\u015fim tarihi: 10.12.2024<\/p>\n

    [11]<\/a> R\u0131fat Erten\/Birsen Ac\u0131r\/Sema Ta\u015fveren, \u2018\u2019Gen (Dna) Testinin \u0130spat Hukuku A\u00e7\u0131s\u0131ndan De\u011ferlendirilmesi\u2019\u2019, Ankara \u00dcniversitesi Hukuk Fak\u00fcltesi Dergisi, Say\u0131: 1 Cilt: 45, 1996, s.573.<\/p>\n

    [12]<\/a> R\u0131fat Erten\/Birsen Ac\u0131r\/Sema Ta\u015fveren, a.g.m., s.575.<\/p>\n

    [13]<\/a> Tayfun \u00d6z\u00e7elik, \u2018\u2019Adl\u00ee Ama\u00e7l\u0131 DNA Analizleri\u2019\u2019, Hacettepe T\u0131p Dergisi, C.21 S.1, 1991 s.54.<\/p>\n

    [14]<\/a> Ye\u015fim Do\u011fan Alako\u00e7, \u2018\u2019Adli Bilimlerde DNA Analizleri\u2019\u2019, Ankara Sa\u011fl\u0131k Hizmetleri Dergisi, Cilt, 9, Say\u0131 2, 2010, s.3-6.<\/p>\n

    [15]<\/a> R. Alaeddini , S.J.Walsh, A. Abbas, \u2018\u2019Forensic implications of genetic analyses from degraded DNA-a review\u2019\u2019,<\/strong> Forensic Science International:Genetics, C.4 S.3, 2010, s.148-157.<\/p>\n

    [16]<\/a> \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc H\u00e2lin \u0130mk\u00e2ns\u0131zl\u0131\u011f\u0131 \u0130lkesi: Bir \u015fey ya vard\u0131r ya yoktur, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir durum s\u00f6z konusu olamaz. Di\u011fer bir deyi\u015fle “iki \u00e7eli\u015fik ifadeden biri do\u011fru ise \u00f6teki zorunlu olarak yanl\u0131\u015ft\u0131r, ikisi aras\u0131nda \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir h\u00e2l yoktur.” bi\u00e7iminde ifade edilir. Her bir \u015fey \u201cya A ya da A olmayand\u0131r\u201d; \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir h\u00e2l d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. bkz. Ziya G\u00f6kalp, Felsefe Dersleri, 1.bs., \u00c7izgi Kitabevi, Konya, 2006, s.143.<\/p>\n

    [17]<\/a> 5271 say\u0131l\u0131 CMK, Madde 217 \u2013 <\/strong>(1) H\u00e2kim, karar\u0131n\u0131 ancak duru\u015fmaya getirilmi\u015f ve huzurunda tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f delillere dayand\u0131rabilir. Bu deliller h\u00e2kimin vicdan\u00ee kanaatiyle serbest\u00e7e takdir edilir. (2) Y\u00fcklenen su\u00e7, hukuka uygun bir \u015fekilde elde edilmi\u015f her t\u00fcrl\u00fc delille ispat edilebilir.<\/p>\n

    [18]<\/a> Murat Uyumaz, Soyba\u011f\u0131 Davalar\u0131nda Usule \u0130li\u015fkin H\u00fck\u00fcmler,<\/strong> 1.bs., Adalet Yay\u0131nlar\u0131, Ankara, 2015, s. 191<\/p>\n

    [19]<\/a> S. Hilal \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc, Meden\u00ee Yarg\u0131lama Hukukunda Ki\u015fisel Verilerin ve S\u0131rlar\u0131n Korunmas\u0131, On \u0130ki Levha Yay\u0131nlar\u0131, 1.bs., \u0130stanbul, 2019, s. 60. TMK\u2019n\u0131n 284 ile HMK\u2019n\u0131n 292\u2019nci maddeleri aras\u0131ndaki \u00f6zel kanun-genel kanun ve \u00f6nceki kanun-sonraki kanun tart\u0131\u015fmalar\u0131 i\u00e7in bkz. Cem Akb\u0131y\u0131k\/G\u00fcl\u015fah Sinem Ayd\u0131n, \u201cHukuk Muhakemeleri Kanunu m.292 Uyar\u0131nca Ki\u015filerden Soyba\u011f\u0131 Tespiti Amac\u0131yla Zor Kullan\u0131larak Kan veya Doku Al\u0131nmas\u0131n\u0131n Ki\u015filik Hakk\u0131n\u0131 \u0130hlal Edip Etmedi\u011fi Sorunu\u201d, \u0130stanbul K\u00fclt\u00fcr \u00dcniversitesi Hukuk Fak\u00fcltesi Dergisi, C. 13, S. 1, 2014, s.19 vd. Her iki d\u00fczenlemenin de genel nitelikteki d\u00fczenleme olmas\u0131 sebebiyle sonraki d\u00fczenleme olan HMK h\u00fckm\u00fcn\u00fcn TMK h\u00fckm\u00fcn\u00fc ilga etti\u011fi y\u00f6n\u00fcndeki g\u00f6r\u00fc\u015f i\u00e7in bkz. Sanem Aksoy Duman, \u201cSoyba\u011f\u0131n\u0131n Belirlenmesi Bak\u0131m\u0131ndan MK m. 284 ve HMK m. 292’nin De\u011ferlendirilmesi\u201d, Kazanc\u0131 Hakemli Hukuk Dergisi, C. 8, S. 95-96, 2012, s.121.<\/p>\n

    [20]<\/a> Y.H.G.K. 2017\/1927 E., 2018\/1471 K., 18.10.2018 tarihli karar\u0131.<\/p>\n

    [21]<\/a> Yarg\u0131tay 2. C.D. 2014\/36360 E., 2017\/6460 K., 05.06.2017 tarihli karar\u0131: \u2018\u2019San\u0131k \u00d6zkan’\u0131n kovu\u015fturma a\u015famas\u0131ndaki beyan\u0131nda, bal\u0131k\u00e7\u0131 motorunun montaj\u0131 ile ilgili bir i\u015fi olup, di\u011fer san\u0131k \u015eahin ile beraber d\u00f6nerken, polislerin kendisini di\u011fer san\u0131kla beraber yakalad\u0131\u011f\u0131n\u0131, polisle aralar\u0131nda herhangi bir kovalamaca ya\u015fanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 beyan etmesi; san\u0131k \u015eahin’in ise a\u015famalardaki beyan\u0131nda, di\u011fer san\u0131\u011f\u0131 tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131n\u0131, Sar\u0131yer’e giderken bir kovalamaca aras\u0131nda kald\u0131\u011f\u0131n\u0131, polisin yanl\u0131\u015fl\u0131kla kendisini yakalad\u0131\u011f\u0131n\u0131 beyan etmesi, 01.11.2011 tarihli kolluk tutana\u011f\u0131nda ise; su\u00e7a konu ATM’de h\u0131rs\u0131zl\u0131k yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131na dair gelen ihbar \u00fczerine bankamatikten \u00e7\u0131kan iki ki\u015finin kovalamaca sonucunda san\u0131k \u00d6zkan’\u0131n olay yerinin 200 metre, san\u0131k \u015eahin’in ise 350 metre ilerisinde yakaland\u0131klar\u0131n\u0131n belirtilmesi kar\u015f\u0131s\u0131nda, tutanak i\u00e7eri\u011finin do\u011frulu\u011funun tespiti bak\u0131m\u0131ndan, san\u0131klar\u0131n bankamatikten ka\u00e7an ve kovalamaca sonucunda yakalanan \u015fah\u0131slar olup olmad\u0131\u011f\u0131, farkl\u0131 yerlerde yakalan\u0131p yakalanmad\u0131klar\u0131 konusunda tutanak tan\u0131klar\u0131n\u0131n beyanlar\u0131n\u0131n al\u0131narak; ayr\u0131ca su\u00e7 mahallinde bulunan ve san\u0131klara ait oldu\u011fu iddia edilen adli emanetin 2011\/29618 s\u0131ras\u0131nda kay\u0131tl\u0131 e\u015fyalar ile eldivenler \u00fczerinde DNA incelemesi yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131na dair dosya kapsam\u0131nda bir istek yaz\u0131s\u0131 ya da rapora rastlanmad\u0131\u011f\u0131ndan, eldivenler \u00fczerinde DNA incelemesi yap\u0131lm\u0131\u015f ise, elde edilen bu verilerin; inceleme yap\u0131lmam\u0131\u015f ise yeni yapt\u0131r\u0131lacak olan inceleme ile elde edilecek verilerin san\u0131klardan al\u0131nacak DNA \u00f6rnekleri ile mukayeseli olarak incelettirilmesi, yap\u0131lacak incelemenin sonucuna g\u00f6re san\u0131klar\u0131n hukuki durumlar\u0131n\u0131n takdir ve tayini gerekir\u2019\u2019.<\/strong><\/em><\/p>\n

    [22]<\/a> Y.H.G.K. 2022\/683 E., 2023\/832 K., 20.09.2023 tarihli karar\u0131.<\/p>\n

    [23]<\/a> Yaln\u0131z yarg\u0131c\u0131n bu konudaki bilirki\u015fi raporunu takdir yetkisinin kapsam\u0131 tak\u0131m \u00f6zellikler g\u00f6stermektedir. Nitekim Anglosakson hukuk uygulamas\u0131nda yarg\u0131c\u0131n \u201cDNA incelemesinin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00f6rnek dokunun saklanma ko\u015fullar\u0131, laboratuvar \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda yeterli titizlik g\u00f6sterilip g\u00f6sterilmedi\u011fi, incelemeyi yapan ki\u015finin konusunda uzman olup olmad\u0131\u011f\u0131 ve uzmanl\u0131k derecesi\u201d gibi DNA incelemesinin sonucu ile ilgili de\u011fil de DNA incelemesi y\u00f6ntemiyle s\u0131n\u0131rl\u0131 olarak bilirki\u015fi raporlar\u0131n\u0131n g\u00fcvenilirli\u011fini ara\u015ft\u0131rd\u0131klar\u0131 belirtilmi\u015ftir. Bkz. R\u0131fat Erten\/Birsen Ac\u0131r\/Sema Ta\u015fveren, a.g.m., s.580<\/p>\n

    [24]<\/a> Yarg\u0131tay 6.C.D. 2022\/12315 E., 2022\/16806 K. 01.12.2022 tarihli karar\u0131: \u2018\u2019<\/em>Kat\u0131lanlar ve ma\u011fdurlara y\u00f6nelik eylemlerle ili\u015fkin soru\u015fturma s\u00fcrecinde yakalanan san\u0131k …\u2019in, kendi foto\u011fraf\u0131n\u0131 yap\u0131\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 …\u2019e ait n\u00fcfus c\u00fczdan\u0131n\u0131 kullanarak adli makamlar\u0131 yan\u0131ltt\u0131\u011f\u0131 ve san\u0131k hakk\u0131nda bu kimlik \u00fczerinden d\u00fczenlenen iddianame ile a\u00e7\u0131lan davada, \u015eile Asliye Ceza Mahkemesinin 08\/01\/2013 tarih, 2009\/216 Esas, 2013\/10 Karar say\u0131l\u0131 h\u00fckm\u00fcyle …\u2019in mahkumiyetine karar verildi\u011fi, s\u00f6zkonusu h\u00fckm\u00fcn Yarg\u0131tay 13. Ceza Dairesinin 09.03.2015 tarih, 2014\/29003 Esas, 2015\/3922 Karar say\u0131l\u0131 ilam\u0131yla onanmas\u0131 ile kesinle\u015ftilerek infaza verildi\u011fi, …\u2019in 03.07.2015 tarihinde yakalanmas\u0131 sonras\u0131 s\u00fcre\u00e7te ise, … vekilinin su\u00e7lar\u0131 i\u015fleyen ki\u015finin …\u2019n\u0131n halas\u0131n\u0131n o\u011flu … oldu\u011funu ileri s\u00fcrmesi \u00fczerine yap\u0131lan parmak izi ve DNA incelemesi ara\u015ft\u0131rmas\u0131nda m\u00fcsnet su\u00e7lar\u0131 … kimli\u011fini kullanan san\u0131k …\u2019in i\u015fledi\u011finin tespit edilmesi \u00fczerine yarg\u0131laman\u0131n yenilenmesi talebinin kabul edilerek …\u2019in beraatine karar verildi\u011fi\u2019\u2019.<\/strong><\/em><\/p>\n

    [25]<\/a> Rahime Erba\u015f, \u2018\u2019The Tension between Genome Privacy and Criminal Justice in the Wake of DNA Databases\u2019\u2019, Ceza Hukuku ve Kriminoloji Dergisi, C.5, S.2, 2017, s.164<\/p>\n

    [26]<\/a> Rahime Erba\u015f, \u2018\u2019The Tension between Genome Privacy and Criminal Justice in the Wake of DNA Databases\u2019\u2019, Ceza Hukuku ve Kriminoloji Dergisi, C.5, S.2, 2017, s.176<\/p>\n

    [27]<\/a> Rahime Erba\u015f, \u2018\u2019DNA Databases For Criminal Justice System: A Pathway Towards Utopian Or Dystopian Future?\u2019\u2019, The Age of Human Rights Journal, 2022, s.340.<\/p>\n

     <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    G\u0130R\u0130\u015e \u0130nsan\u0131 konu alan genetik ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n as\u0131l amac\u0131 ya\u015fam kalitesi ve s\u00fcresinin art\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. \u0130nsan geneti\u011finin incelenmesi \u00e7e\u015fitli ama\u00e7larla tarih boyunca yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde de genetik ara\u015ft\u0131rmalar de\u011fi\u015fik ama\u00e7larla bir\u00e7ok alanda yap\u0131lmaktad\u0131r.[1] Bunlar ba\u015fl\u0131ca ceza yarg\u0131lamas\u0131nda failin ve ma\u011fdurun tespiti, kaybolan ya da do\u011fal afet ve kaza vb. gibi durumlarda vefat eden ki\u015filerin kimlik tespitinin sa\u011flanmas\u0131, ki\u015filer […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":519,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[23,15],"tags":[],"class_list":["post-518","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-avbaran","category-hukukmakaleleri"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/alimusasaricimen.av.tr\/anasayfa\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/518","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/alimusasaricimen.av.tr\/anasayfa\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/alimusasaricimen.av.tr\/anasayfa\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/alimusasaricimen.av.tr\/anasayfa\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/alimusasaricimen.av.tr\/anasayfa\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=518"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/alimusasaricimen.av.tr\/anasayfa\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/518\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":525,"href":"https:\/\/alimusasaricimen.av.tr\/anasayfa\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/518\/revisions\/525"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/alimusasaricimen.av.tr\/anasayfa\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/519"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/alimusasaricimen.av.tr\/anasayfa\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=518"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/alimusasaricimen.av.tr\/anasayfa\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=518"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/alimusasaricimen.av.tr\/anasayfa\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=518"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}